କୁଷ୍ଠର କଷ୍ଟ : ଆରୋଗ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ

କୁଷ୍ଠ ରୋଗ :-

କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ହେଉଛି ଏକ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ । ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିଅମଲେପ୍ରା ନାମକ ଜୀବାଣୁ ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟାପୁଥିବା ଏକ ସାଧାରଣ ରୋଗ । ୧୮୭୩ ମସିହାରେ ଜି. ଏ. ହାମ୍‌ସେନ ନାମକ ଜଣେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଏହି ଜୀବାଣୁକୁ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ । ସୁତରାଂ କୁଷ୍ଠ ରୋଗକୁ ଆମ ସମାଜରେ ଏକ ବିଶାଳ ରୋଗ ବୋଲାଯାଉଥିଲେ ହେଁ ଏହା ସେତେ ବଡ଼ ରୋଗ ନୁହେଁ । ସୃଷ୍ଟି ହୁଏନି କୌଣସି ଅଭିଶାପରୁ ବରଂ ଏହା ଏକ ବାୟୁବାହିତ ରୋଗ ଅଟେ ।

ବଡ଼ରୋଗର ଅପବାଦ :-

ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ କେହି ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣକ ଉପରେ ଚିଡ଼ି ଉଠିଲେ, ଆପଣଛାଏଁ ତା’ ପାଟିରୁ ବାହାରିଯାଏ “ତୋତେ କୁଷ୍ଠ ହଉ” କିମ୍ବା “ତୋତେ ବଡ଼ରୋଗ ହଉ” । ସେହି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଅଭିଶାପକୁ ଶୁଣିଲା ମାତ୍ରେ ଅପର ପକ୍ଷର ଲୋକଟି ମଧ୍ୟ ବିଚଳିତ ହୋଇ ଉଠେ । ବଡ଼ରୋଗର ଅଭିଶାପ !

ହଁ, ଏଇ ବିଶ୍ୱାସ ଏବେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିଛି ସମାଜର ଛାୟାଛବିରେ । ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ତୃତୀୟ ଦଶକରେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ରୋଗକୁ ବଡ଼ ରୋଗର ଆଖ୍ୟା ଦେଇଥାଆନ୍ତି । ମନର କେଉଁ ନା କେଉଁ କୋଣରେ ତାଙ୍କର ଜମାଟ ବାନ୍ଧି ରହିଥାଏ କୁସଂସ୍କାରର ଦୁଷ୍ଟ ବୀଜାଣୁ । ହେଲେ ସେଇ ଭାବନାରେ ବଶୀଭୂତ ହୋଇ ମଣିଷ ଅଜ୍ଞାତରେ ନିଜର କ୍ଷତି କରିବା ସହିତ ସମାଜ, ରାଷ୍ଟ୍ର ଆଉ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର କ୍ଷତି କରିଥାଏ କହିଲେ ଠିକ୍ ହେବ ।

ପୁରାଣ ଓ କିମ୍ବଦନ୍ତୀରେ ସମର୍ଥନ :-

କେତେ ସତ କେତେ ମିଛ ଜଣା ନାହିଁ । ଲୋକ କଥାରେ କେଉଁ କାଳରୁ ରହି ଆସିଛି ଅନେକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ । ପୁରାଣଗୁଡିକର ପୃଷ୍ଠା ଲେଉଟାଇଲେ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ଅନେକ କାହାଣୀ ମୁଣ୍ଡ ଟେକନ୍ତି ।

ସେହି କାହାଣୀ ଭିତରୁ ଅନ୍ୟତମ କାହାଣୀଟି ହେଉଛି ଶାମ୍ବଙ୍କ କାହାଣୀ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶାମ୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ ଦୁର୍ବାସା କ୍ରୋଧବଶତଃ ଅଭିଶାପ ଦେଇଥିଲେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ହେବା ପାଇଁ । ସେହି ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ । ସେଥିପାଇଁ ସେ ଦୀର୍ଘ ବାରବର୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପାସନା କରିଥିଲେ ଓ ଉପଶମ ପାଇଥିଲେ । ଜନଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଏ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରଠାରେ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ।

ସମାଜର ଅସହନଶୀଳ ମାନସିକତା : ତଥାପି ବଞ୍ଚିଛି କୁଷ୍ଠ :-

ଆଜିର ସମୟରେ ବିଶ୍ୱ ବହୁତ ଆଗକୁ ଗତି କରିଛି । ବିଜ୍ଞାନ ଉନ୍ନତି କରିଛି, ଚିକିତ୍ସାରେ ଅଗ୍ରଗତି ହୋଇଛି, ପୁରୁଣା ଅସାଧ୍ୟ ରୋଗଗୁଡ଼ିକୁ ମନୁଷ୍ୟ ଦୂର କରିପାରିଛି । କୁଷ୍ଠରୋଗ, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଭୟ, ଅସ୍ପୃଶ୍ୟତା ଓ ଘୃଣାର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା, ଆଜି ସାଧାରଣ ଔଷଧରେ ସୁସାଧ୍ୟ ହୋଇପାରୁଛି । କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖର କଥା, ସମାଜର ମାନସିକ କୁଷ୍ଠ ଏବେବି ବଞ୍ଚିଆସିଛି । ଅସହନଶୀଳତା, ଅସହିଷ୍ଣୁତା, ହିଂସା ଆଦି ସମାଜର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କୁଷ୍ଠରୋଗ । ଯାହା ମଣିଷର କେଉଁ ନା କେଉଁ କୋଣରେ ରହୁଛି ଆଜି ।

ଏହି ଅସହନଶୀଳ ମାନସିକତା ମନୁଷ୍ୟତାକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଛି । ଆମେ ଯେତେବେଳେ ପାଖରେ ଥିବା ଏକ ଦୁର୍ବଳକୁ, ଏକ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ କୁଷ୍ଠରୋଗୀଟିକୁ ଅବହେଳା କରୁଛୁ । ବଡ଼ ରୋଗ କହି ସମାଜରୁ ତଡ଼ି ଦେଉଛେ । ତାହା କ’ଣ ଭୁଲ ନୁହେଁ !

ତେଣୁ ସତ୍ୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କେବଳ ଶରୀରରେ ନୁହେଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ଆଣିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ସହିଷ୍ଣୁତା, ପ୍ରେମ, କରୁଣା ଓ ସମ୍ମାନ ଆଦି ହେଉଛନ୍ତି ସେଇ ‘ଔଷଧ’, ଯାହା ସମାଜରୁ ଅସହନଶୀଳତାର କୁଷ୍ଠକୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଦୂର କରିପାରିବ ।

ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ :-

କୌଣସି ମଣିଷଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ହେଲେ ହଠାତ୍ ଜଣାପଡି ନ ଥାଏ । ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ଆଦୌ ଲକ୍ଷଣ ରହି ନ ଥାଏ ମଧ୍ୟ । ଅଣଚିକିତ୍ସିତ ହେଲେ ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଚର୍ମ, ସ୍ନାୟୁ, ଅବୟବ ଓ ଚକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାୟୀଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ । ଏହି ରୋଗ ଯୋଗୁ ଦେହର ପ୍ରତିରୋଧ ଶକ୍ତି କମିଯାଏ । ଧୀରେ ଧୀରେ ଚର୍ମରେ ଇଷତ୍ ଧଳା ବା ତମ୍ବାଳିଆ ରଙ୍ଗର ଛଉ ବଢେ଼ । କାଳକ୍ରମେ ବଧିରା ହୋଇଯାଏ ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ; ସେଥିରେ ସ୍ପର୍ଶଶକ୍ତି ନ ଥାଏ । ପାଦ, ହାତ ଆଉ ଆଖିର ସ୍ନାୟୁଗୁଡିକ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଏ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାରାଲିସିସ୍ ହୋଇଯାଏ । ଯାହା ଫଳରେ ଗୋଡ଼ କାଲୁଆ ହେଇଯାଏ, ଆଙ୍ଗୁଠି କାଲୁଆ ହେଇଯାଏ । ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ହୁଏନି । କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେହରେ ଗୁଳିଗୁଳି ହୋଇ ବାହାରିପଡେ଼ । ଚର୍ମ ତେଲିଆ ଚିକ୍କଣିଆ ଦେଖାଯାଏ । ଗୋଡ଼ ହାତ ସରୁ ହେଇଯାଏ । ବଙ୍କା ହେଇଯାଏ । ବେଳେବେଳେ ଫଟୋକା ହେଇ ଯାଉଥାଏ ଅଥଚ ଶୁଖୁ ନ ଥାଏ । ଏହିପରି ଭାବରେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଲକ୍ଷଣମାନ ଦେଖା ଯାଇଥାଏ ।

ରୋଗର କାରଣ :-

କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ଏକ ଜୀବାଣୁବାହୀ ସଂକ୍ରାମକ ରୋଗ । ତେଣୁ ସମାଜର କେତେକଙ୍କ ମାନସିକତା ଅନୁଯାୟୀ ଏହା କୌଣସି ପ୍ରକାର ଅଭିଶାପ ଦ୍ୱାରା କେବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ନ ଥାଏ । ବରଂ ଜଣେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଅପର ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିଟି ଆସିଲେ, କୌଣସି ସୂତ୍ରରେ ସଂକ୍ରମିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ । ଯେଉଁ ପରିବେଶରେ ରୋଗୀ ବସବାସ କରନ୍ତି ବା ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି, ସେହି ସୀମିତ ପରିସରରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥାନ୍ତି ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିଅମଲେପ୍ରା ଜୀବାଣୁ । ସେହି ଘୂରି ବୁଲୁଥିବା ଜୀବାଣୁ ସାଧାରଣତଃ ନିଃଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ନେବା ସମୟରେ ବା ଚର୍ମଦ୍ୱାରା ଜଣେ ସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ପୁନଶ୍ଚ ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ରୋଗପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଥାଏ, ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଏହି ଜୀବାଣୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇ ପାରେନାହିଁ । ମାତ୍ର ଯେ ଦୁର୍ବଳ, ତାକୁ ସହଜରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିଥାଏ ।

କେତେକ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି, ଏହି ରୋଗ ବଂଶଗତ ରୋଗ । ଏହି ଧାରଣା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଭୁଲ୍ । ଯଦିଓ ଗୋଟିଏ ପରିବାରରେ ଲଗାତାର ଭାବରେ ଜଣକ ପରେ ଜଣଙ୍କୁ ଏହି ରୋଗ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରେ, କିନ୍ତୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରିବାର କାରଣ ଉପରେ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି । ଲଗାତାର ଭାବରେ ରୋଗୀ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଘର ଲୋକ ଆସିଥାଆନ୍ତି । ହୁଏତ ସେହି ପରିବାରର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଥାଇପାରେ, ଯାହା ଫଳରେ ଅତି ସହଜରେ ଗୃହରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥିବା ଜୀବାଣୁ ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

ସୁତରାଂ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ବ୍ୟାପିବାର ଅନ୍ୟ କାରଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଯେପରିକି ଏହା ଆର୍ଦ୍ର ପରିବେଶ ଖୋଜିଥାଏ । ଶରୀରର ସେହିପରି ସ୍ଥାନ ଯଥା – ଆଖି, ହାତ, ଗୋଡ଼, କାଖସନ୍ଧି, ନାକ ଆଦିରେ ସହଜରେ ରହିପାରନ୍ତି । ପୁଣି ରୋଗୀର କାଶ, କଫ ଆଉ ଛିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସୁସ୍ଥ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ ।

ଯଦି ରୋଗର ଲକ୍ଷଣକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ଯଥାଶୀଘ୍ର ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଆନ୍ତା, ତ ଏହି ରୋଗ ଅଧିକ ବ୍ୟାପି ପାରନ୍ତା ନାହିଁ । ତେଣୁ ସଚେତନ ହେବା ନିତ୍ୟାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ।

କୁଷ୍ଠରୋଗର ସ୍ଥିତି :-

୧୯୮୨ ମସିହାରେ ବହୁ-ଔଷଧ ଚିକିତ୍ସା (ଏମ୍‌ଡିଟି) ପ୍ରଚଳିତ ହେବା ପରେ କୁଷ୍ଠରୋଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଛି ଏବଂ ସାରା ପୃଥିବୀରେ ମାଗଣା ଚିକିତ୍ସା ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଛି । ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (ଡବ୍ଲୁଏଚ୍ଓ) ଅନୁସାରେ, ବହୁତ ଦେଶରେ କୁଷ୍ଠରୋଗକୁ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଭାବେ ନିରାକରଣ କରାଯାଇଛି, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୦, ୦୦୦ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରୋଗୀ ସଂଖ୍ୟା ୧ରୁ କମ୍ । କିନ୍ତୁ ଭାରତ, ବ୍ରାଜିଲ ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ଆଦି ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସାରା ପୃଥିବୀର ସର୍ବାଧିକ ନୂଆ କେସ୍ ରହିଛି । ଭାରତ ଏକାକୀ ପ୍ରତିବର୍ଷ ସାରା ପୃଥିବୀର ୫୦%ରୁ ଅଧିକ ନୂଆ କୁଷ୍ଠରୋଗ କେସ୍ ରିପୋର୍ଟ କରୁଛି । ଯଦିଓ ଜାତୀୟ କୁଷ୍ଠ ନିରାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ (ଏନ୍ଏଲ୍ଇପି) ଆରମ୍ଭ ହେବା ପରେ ପ୍ରଚୁର ପ୍ରମାଣରେ ରୋଗୀ ସଂଖ୍ୟା କମିଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ସର୍ବାଧିକ କେସ୍ ଆରମ୍ଭରୁ ଚିହ୍ନଟ ହେଉଛି ଏବଂ ସଫଳଭାବେ ଚିକିତ୍ସା ହେଉଛି, ଯାହାରୁ ବିକଳାଙ୍ଗତା ଓ ବିକୃତି ରୋକାଯାଉଛି । ଡବ୍ଲୁଏଚ୍ଓ, ଏନଜିଓ ଓ ଜାତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଗୁଡ଼ିକ ମିଶି “ଲେପ୍ରୋସି-ଫ୍ରୀ ୱାର୍ଲ୍ଡ” ବା (କୁଷ୍ଠମୁକ୍ତ ବିଶ୍ୱ) ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରୟାସରତ ।

ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ କଳଙ୍କର ଛାପ : ବିବର୍ତ୍ତିତ ଭାରତୀୟ ସାମାଜିକ ମାନସିକତାରେ କୁଷ୍ଠରୋଗ :-

କୁଷ୍ଠରୋଗ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଏକ କୁସଂସ୍କାରପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅପବାଦୀୟ ରୋଗ ଭାବେ ଗଣାଯାଇଥିଲା । ପୁରାଣ, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଓ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀମାନଙ୍କର କୁଷ୍ଠକୁ ପାପର ଫଳ, ଅଭିଶାପ କିମ୍ବା ଦେବତାଙ୍କ କୋପର ପରିଣାମ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ । ଏହି କାରଣରୁ କୁଷ୍ଠରୋଗୀମାନେ ସମାଜରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ, ଅବହେଳିତ ଓ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଭାବେ ବ୍ୟବହାରିତ ହୋଇଥିଲେ ।

ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କୁ ଅପବିତ୍ର, ଅଶୁଚି ଏବଂ ଅଶୁଭ ମନାଯାଇଥିଲା । ସେମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ସାମାଜିକ, ଧାର୍ମିକ ଓ ପାରିବାରିକ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଦୂରେଇ ରଖାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଭୟ, ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅସହନଶୀଳତା କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କୁ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ସାମାଜିକ ବିଚ୍ଛିନ୍ନତାରେ ଠେଲିଦେଇଥିଲା ।

କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଜ୍ଞାନ, ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଗତି ଓ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନୋଭାବକୁ ଦୂର କରାଯାଉଛି । ଶିକ୍ଷା, ସଚେତନତା ଓ ସାମାଜିକ ସମାବେଶୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ “କୁଷ୍ଠ ହେଉଛି ଚିକିତ୍ସାଯୋଗ୍ୟ ରୋଗ, ପାପର ଫଳ ନୁହେଁ” ବୋଧ ଜାଗୃତ ହୋଇଛି ।

ରୋଗର ନିରାକରଣ :-

କୁଷ୍ଠରୋଗ ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିଅଲେପ୍ରା ଜୀବାଣୁ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ଏବଂ ଏହାର ନିରାକରଣ ପାଇଁ ସମୟୋଚିତ ପଦକ୍ଷେପ ଆବଶ୍ୟକ । ପ୍ରଥମେ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, କାରଣ ଆରମ୍ଭରୁ ଚିକିତ୍ସା କରାଇଲେ ସଂକ୍ରମଣ ପ୍ରସାରଣ ରୋକାଯାଇ ପାରିବ । ଡବ୍ଲୁଏଚ୍ଓ ପକ୍ଷରୁ ମାଗଣା ଦିଆଯାଉଥିବା ବହୁ-ଔଷଧ ଚିକିତ୍ସା (ଏମ୍‌ଡିଟି) ଦ୍ୱାରା ଏହି ରୋଗ ସଫଳ ଭାବେ ସୁସ୍ଥ ହୁଏ । ଏପରିକି ରୋଗୀଟିଏ ଯଦି ଗୋଟିଏ ଏମ୍‌ଡିଟି ଖାଏ, ତେବେ ତା’ ଶରୀରରୁ ୯୯.୯% ଜୀବାଣୁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ତେଣୁ ରୋଗୀଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କୋର୍ସ ସମାପ୍ତ କରାଇବା ବହୁତ ଆବଶ୍ୟକ । କାରଣ ଏଯାବତ୍ ଏହି ରୋଗର କୌଣସି ଭାକ୍ସିନ୍ ସୃଷ୍ଟି ହେଇନାହିଁ । ରୋଗୀଙ୍କ ପରିବାର ସଦସ୍ୟ ଓ ସଂସ୍ପର୍ଶୀୟଙ୍କୁ ସମୟ ସମୟରେ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ । ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଚେତନତା ଆଣିବା, କୁସଂସ୍କାର ଦୂର କରିବା ଏବଂ ସାମାଜିକ ସମର୍ଥନ ଦେଇ ରୋଗୀଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଜୀବନରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରାଇବା ଜରୁରୀ । ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ପୌଷ୍ଟିକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦୁର୍ବଳ ପ୍ରତିରୋଧକ କ୍ଷମତାରୁ ସୁରକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଭୂମିକା ନିଭାଏ । ସରକାରୀ ଏନ୍ଏଲ୍ଇପି ଅଧୀନରେ ସର୍ଭେ, ଶିକ୍ଷା, ଚିକିତ୍ସା ଓ ପୁନର୍ବାସନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଚାଲିଥିବାରୁ ଆଜି ଏହି ରୋଗକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାରେ ସଫଳତା ମିଳୁଛି ।