କୁଷ୍ଠ ମୁକ୍ତ ପଥରେ ଏବେ ଭାରତ ଅଗ୍ରସର। ୨୦୨୭ ସୁଦ୍ଧା ଅନେକ କିଛି ହାସଲ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପଥରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରହିଛି।
କୁଷ୍ଠ ରୋଗକୁ ନେଇ ନିକଟରେ ଉଭୟ ରାଜ୍ୟ ଓ ଜାତୀୟ ପ୍ରମୁଖ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଯେଉଁ ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି, ତାହା ଯେପରି ଉଦ୍ବେଗଜନକ ସେହିପରି ଚିନ୍ତାଜନକ ମଧ୍ୟ।
୨୦୦୬-୦୭ ମସିହାରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଓଡ଼ିଶାକୁ କୁଷ୍ଠମୁକ୍ତ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । କାଗଜପତ୍ରରେ ଯଦିଓ କୁଷ୍ଠ ନିରାକରଣ ହୋଇଥିଲା, ହେଲେ ଘୋଷଣା ବର୍ଷ ହିଁ ୫ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଚିହ୍ନଟ ହେବା ସରକାରଙ୍କ ଅସଲ ଚିତ୍ର ପଦାରେ ପକାଇ ଦେଇଥିଲା । ଏହା ଭିତରେ ୨୦ ବର୍ଷ ବିତିବାକୁ ବସିଲାଣି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ହଜାର ହଜାର ନୂଆ କୁଷ୍ଠରୋଗୀ ଚିହ୍ନଟ ହେଉଛନ୍ତି । ବିଗତ ୭ ବର୍ଷ ଭିତରେ ୫୫ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ମାମଲା ନଜରକୁ ଆସିଲାଣି । ଚିନ୍ତାଜନକ ବିଷୟ ହେଉଛି ଯେ ଚିହ୍ନଟଙ୍କ ଭିତରୁ ଅଧିକାଂଶ ଏମ୍ବି (ମଲ୍ଟିବାସିଲାରି ଲେପ୍ରସି)ରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ । ଏମାନଙ୍କଠାରେ ସଂକ୍ରମଣ ହାର ଅଧିକ । ଏଭଳି ଢଙ୍ଗରେ ଏମ୍ବି ଆକ୍ରାନ୍ତ ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ, ଆଗକୁ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୧୫-୨୦ ହଜାର ଛୁଇଁପାରେ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି।
ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂଗଠନ (ହୁ)ର ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତି ୧୦ ହଜାର ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ୧ରୁ କମ୍ କୁଷ୍ଠ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ ଏହା ଏକ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ । ୨୦୧୦ ମସିହାରୁ ଓଡ଼ିଶା ଏକ କୃଷ୍ଠପ୍ରବଣ ରାଜ୍ୟଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୋଇଆସୁଛି । ରାଜ୍ୟରେ କୁଷ୍ଠର ପ୍ରିଭେଲାନ୍ସ ରେଟ୍ ବା ବ୍ୟାପିବା ହାର ୧ରୁ ଅଧିକ ରହିଛି । ଆର୍ଥାତ୍ “ହୁ’ର ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶା କୁଷ୍ଠମୁକ୍ତ ନୁହେଁ । ୨୦୧୮-୧୯ ମସିହାରେ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୧୦ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ରୋଗୀ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଥିଲେ, ୨୦୧୪-୨୫ରେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୭ ହଜାରରୁ ଅଧିକ ରହିଛି । ତେବେ ବାର୍ଷିକ ନୂଆ ମାମଲା ଚିହ୍ନଟହାର (ଏଏନ୍ସିଡ଼ିଆର) ପ୍ରାୟ ୧୬% ରହିଛି । ରାଜ୍ୟରେ ଏହି ବର୍ଷ ନୂଆ ଆକ୍ରାନ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୪୬୬୯ ଜଣ ଅର୍ଥାତ ୬୩% ରୋଗୀ ଏମ୍ବି କୁଷ୍ଠରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥିବା ନଜରକୁ ଆସିଛି । ଯାହାକି ପୂର୍ବବର୍ଷ ଗୁଡ଼ିକ ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ । ସେହିପରି ୨୦୨୪-୨୫ ବର୍ଷରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ୩୯୫ ଜଣ କୁଷ୍ଠରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ଶିଶୁ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛନ୍ତି ।
ଅପରପକ୍ଷରେ ବହୁଦିନ ଧରି ରୋଗୀ ଚିହ୍ନଟ ନ ହେବା ଓ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଚିକିତ୍ସା ନ ପାଇଲେ ଗ୍ରେଡ଼୍-୨ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । ରାଜ୍ୟରେ ଗତବର୍ଷ ୧୦୬ ଜଣ ଜି-୨ଡ଼ି ରୋଗୀ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛନ୍ତି । ୧୦ ଲକ୍ଷ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହାର ହାର ୨.୩% ରହିଛି । ତେବେ ୨୦୧୯ ମସିହାରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଜିଲ୍ଲାରେ ଜି-୨ଡ଼ି ଆକ୍ରାନ୍ତ ଚିହ୍ନଟ ହେଲେ ଏଥିପାଇଁ ଜିଲ୍ଲାପାଳ ଓ ସିଡ଼ିଏମ୍ଙ୍କୁ ଉତ୍ତରଦାୟୀ କରିବା ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ । ତଥାପି ରାଜ୍ୟରେ ଜି-୨ଡ଼ି ଆକ୍ରାନ୍ତ ଚିହ୍ନଟ ହେବାରେ ଲାଗିଛନ୍ତି । ସେହିପରି ରାଜ୍ୟରେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗର ଠିକ୍ରେ ରିପୋର୍ଟିଂ ଅଭାବରୁ ସରକାର ୨୦୨୩ ମସିହାରେ କୁଷ୍ଠକୁ ଏକ “ରିପୋର୍ଟଯୋଗ୍ୟ’ ରୋଗଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି । ତଥାପି ପ୍ରତିବର୍ଷ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଯେତିକି ସଂଖ୍ୟକ ନୂଆ ରୋଗୀ ଚିହ୍ନଟ ହେବା ସଂପର୍କରେ ଘୋଷଣା କରାଯାଉଛି, ତାହାକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଇଛନ୍ତି ।
ଜାତୀୟ କୁଷ୍ଠ ନିରାକରଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଧୀନରେ ରାଜ୍ୟରେ ୧୨୫୧ ଜଣ କୁଷ୍ଠକର୍ମୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏହି ପଦବିକୁ ଉଚ୍ଛେଦ କରି ଅକ୍ଷମ ନିବାରଣ କ୍ଲିନିକ୍ (ଡିପିଏମ୍ଆର)ରେ ୪୦୪ ଜଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ଦେଇଛନ୍ତି । ୨୦୧୩-୧୪ରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ୪୦୪ ପଦବି ସହିତ ଅତିରିକ୍ତ ୧୮୪ ପଦବି ମଞ୍ଜୁର କରିଥିଲେ। ଅଧିକାଂଶ ପଦ ଖାଲି ଥିବାରୁ ଡିପିଏମ୍ଆର କ୍ଲିନିକ୍ କେବଳ କାଗଜପତ୍ରରେ ଚାଲିଥିବା ଅଭିଯୋଗ ହେଉଛି । ଡିପିଏମ୍ଆର କ୍ଲିନିକ୍ରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ କୁଷ୍ଠକର୍ମୀଙ୍କ ଦକ୍ଷତା ରହିଛି । କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀଙ୍କ ହାତ ଗୋଡ଼ର ଘା’ ସଫା କରିବା ସହ ଫିଜିଓଥେରାପି, ମେଡ଼ିକେସନ୍, ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା ମୂଲ୍ୟାୟନ, ସ୍ନାୟୁର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ଓ ସେନ୍ସୋରି ପରୀକ୍ଷା ଆଦି ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକର୍ମୀମାନେ କରିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ କହିଛନ୍ତି । ମାତ୍ର ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କର୍ମୀଙ୍କ ଉପରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଜୋର୍ ଜବରଦସ୍ତ ଲଦି ଦିଆଯାଇଛି । ଏହାସହ ରାଜ୍ୟରେ ୮୬ କୁଷ୍ଠ କଲୋନି, ୪ କୁଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ ଓ ୧୪ କୁଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସାଳୟ ଅତି ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି । ପ୍ରତିବର୍ଷ କୁଷ୍ଠ ନିରାକରଣ ଯୋଜନା ଓ ଅଭିଯାନ ନାଁରେ କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଉଛି, ମାତ୍ର ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ରୋଗୀମାନେ ଉପଯୁକ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ସେବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେଉଛନ୍ତି।
ଏଥିପାଇଁ ଗୋଷ୍ଠୀ ସ୍ତରରେ ଯଥେଷ୍ଟ ସଚେତନତାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । କାରଣ ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ସବୁ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ସମ୍ଭବପର ନୁହେଁ । ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରେ କୁଷ୍ଠର ବ୍ୟାପିବା ହାର ଅଧିକ ରହିଛି । ଜାନୁୟାରୀ ୩୦ ତାରିଖରୁ ୧୫ ଦିନିଆ କୁଷ୍ଠ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ବିହାର, ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ, ଛତିଶଗଡ଼, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ତେଲେଙ୍ଗାନା ଓ ଓଡ଼ିଶା କୁଷ୍ଠପ୍ରବଣ ରାଜ୍ୟ । ୨୦୦୫-୦୮ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ପିବି ମାମଲା ଅଧିକ ରହୁଥିଲା । ଏବେ ପିବି-ଏମ୍ବି ମାମଲା ପ୍ରାୟ ୫୦% ରହିଛି । ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜକୁ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଯାଉଥିବା ରୋଗୀଙ୍କୁ ପିବି ରୋଗୀ ହିସାବରେ ଔଷଧ ଦିଆଯିବା କଥା, ମାତ୍ର ସେମାନେ ଏହାକୁ ଏମ୍ବି ଲେଖି ଦେଉଛନ୍ତି । ମେଡ଼ିକାଲ କଲେଜ ସହ ଏଥିପାଇଁ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାବଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଫଳରେ ରାଜ୍ୟରେ ଏବେ ଏମ୍ବି ମାମଲା ଅଧିକ ଆସୁଥିବା ନଜରକୁ ଆସୁଛି।
ଜାତୀୟ ଚିତ୍ରରେ ବିରୋଧାଭାସ –
ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଦେଶ କୁଷ୍ଠମୁକ୍ତ ଘୋଷିତ ! କିନ୍ତୁ ବ୍ୟର୍ଥ। କାହିଁକି ଅଧିକ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି ନିରୀହ ଶିଶୁ!
ନିରାକରଣ ଘୋଷଣା ହେବାର ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ପରେ ମଧ୍ୟ, ନିରନ୍ତର ଶିଶୁ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକ ଜାରି ରହିଥିବା ସଂକ୍ରମଣ, ବିଳମ୍ବରେ ଚିହ୍ନଟ ଏବଂ ଭାରତର କୁଷ୍ଠ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଣନୀତିରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟବଧାନ ପ୍ରକାଶ କରେ । କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିୟମ ଲେପ୍ରା ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ନାକ ବୁନ୍ଦା ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ ।
ଭାରତ ୨୦୦୫ ମସିହାରେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗମୁକ୍ତକୁ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା ଓ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ପରେ, ଦେଶରେ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୧,୦୦,୦୦୦ ନୂତନ ମାମଲା ରିପୋର୍ଟ ହେଉଛି – ଯାହା ବିଶ୍ୱର ମୋଟ୍ ମାମଲା ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ । ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବାଧିକ ନୂତନ ଶିଶୁ ମାମଲା ରହିଛି । ୨୦୨୪-୨୫ ମସିହାରେ ୧୪ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ୪,୭୨୨ ଶିଶୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଶୁ ମାମଲା ଭାରତରେ ଘଟେ ଏବଂ ପ୍ରତି ଦୁଇ ଘଣ୍ଟାରେ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଶିଶୁ କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ।
ଯଦିଓ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଏହାର ପରିମାଣ ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତି ୧୦,୦୦୦ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ୦.୫୭ । ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ଏହି ଧାରା ଦୁଇରୁ ତିନି ଗୁଣ ଅଧିକ ହାର ଦେଖାଇବାରେ ଲାଗିଛି । ନୂତନ ଶିଶୁ ମାମଲା ମଧ୍ୟରେ, ୧.୨ ପ୍ରତିଶତ ଗ୍ରେଡ୍-୨ ଅକ୍ଷମତା (ଜି-୨ଡ଼ି) ସହିତ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯାହା ବିଳମ୍ବରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟକୁ ସୂଚାଇଥାଏ । ପିଲାମାନଙ୍କଠାରେ ଏହି ରୋଗର ଉପସ୍ଥିତି ନିରନ୍ତର ସଂକ୍ରମଣ, ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇ ନ ଥିବା ମାମଲା ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମାମଲା ଖୋଜିବାରେ ଦୁର୍ବଳତାର ଏକ ଦୃଢ଼ ସୂଚକ । ତେଣୁ ପିଲାମାନଙ୍କଠାରେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ବନ୍ଦ କରିବା ଏହାର ନିରାକରଣ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ।
ଭାରତର ଜାତୀୟ ରଣନୈତିକ ଯୋଜନା ଏବଂ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ପାଇଁ ୨୦୨୩-୨୦୨୭ ରୋଡ୍ ମ୍ୟାପ୍ ଡବ୍ଲୁ୍ୟ.ଏଚ୍.ଓ (ହୁ)ର ତିନି-ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିରାକରଣ ଢାଞ୍ଚା ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ । ପ୍ରଥମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟ – ସଂକ୍ରମଣ ବନ୍ଦ କରିବା – ପାଇଁ କ୍ରମାଗତ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପାଇଁ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବରେ ସଂକ୍ରମିତ ଶିଶୁ ମାମଲା ଶୂନ୍ୟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । କୁଷ୍ଠ ମୁକ୍ତ ପଥରେ ଏବେ ଭାରତ । ୨୦୨୭ ସୁଦ୍ଧା ଏହା ଆହୁରି ଅନେକ କିଛି ହାସଲ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି କିନ୍ତୁ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ଆଗରେ ଅନେକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଏ ।
ନିରାକରଣ ଘୋଷଣା ହେବାର ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ପରେ ମଧ୍ୟ ନିରନ୍ତର ଶିଶୁ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିବା ସଂକ୍ରମଣର ସ୍ଥିତି, ବିଳମ୍ବରେ ଚିହ୍ନଟ ଏବଂ ଭାରତର କୁଷ୍ଠ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଣନୀତିରେ ଥିବା ବ୍ୟବଧାନକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ‘ମାଇକୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିୟମ ଲେପ୍ରା’ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ନାକରୁ ନିର୍ଗତ ବିନ୍ଦୁ (droplets) ମାଧ୍ୟମରେ ବ୍ୟାପିଥାଏ।
ଭାରତ ୨୦୦୫ ମସିହାରେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗକୁ ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ଭାବରେ ନିରାକରଣ ହୋଇଥିବା ଘୋଷଣା କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ପରେ ମଧ୍ୟ ଦେଶରେ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୧,୦୦,୦୦୦ ନୂତନ ମାମଲା ରିପୋର୍ଟ ହେଉଛି – ଯାହା ବିଶ୍ୱର ମୋଟ୍ ମାମଲା ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୬୦ ପ୍ରତିଶତ । ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱର ସର୍ବାଧିକ ନୂତନ ଶିଶୁ ମାମଲା ରହିଛି। ୨୦୨୪-୨୫ ମସିହାରେ ୧୪ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସର ୪,୭୨୨ ଶିଶୁ ଚିହ୍ନଟ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଶିଶୁ ମାମଲା ଭାରତରେ ଘଟେ ଏବଂ ପ୍ରତି ଦୁଇ ଘଣ୍ଟାରେ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଶିଶୁ କୁଷ୍ଠ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି ।
ଯଦିଓ ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଏହାର ହାର ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରତି ୧୦,୦୦୦ ଜନସଂଖ୍ୟାରେ ୦.୫୭, ତଥାପି ଅନେକ ରାଜ୍ୟରେ ଏହା ଦୁଇରୁ ତିନି ଗୁଣ ଅଧିକ ରହିଛି । ନୂତନ ଶିଶୁ ମାମଲା ମଧ୍ୟରେ ୧.୨ ପ୍ରତିଶତ ଗ୍ରେଡ୍-୨ ଅକ୍ଷମତା (G2D) ସହିତ ଚିହ୍ନଟ ହେଉଛନ୍ତି, ଯାହା ବିଳମ୍ବରେ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେବାକୁ ସୂଚାଏ। ପିଲାମାନଙ୍କଠାରେ ଏହି ରୋଗର ଉପସ୍ଥିତି ନିରନ୍ତର ସଂକ୍ରମଣ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମାମଲା ଖୋଜିବାରେ ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଦର୍ଶାଉଛି । ତେଣୁ ପିଲାମାନଙ୍କଠାରେ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ରୋକିବା ହିଁ ଏହାର ନିରାକରଣ ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ପନ୍ଥା ।
ଭାରତର ଜାତୀୟ ରଣନୈତିକ ଯୋଜନା ଏବଂ କୁଷ୍ଠ ରୋଗ ପାଇଁ ୨୦୨୩-୨୦୨୭ ରୋଡ୍ ମ୍ୟାପ୍ WHOର ତିନି-ପର୍ଯ୍ୟାୟ ନିରାକରଣ ଢାଞ୍ଚା ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ । ପ୍ରଥମ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ହେଉଛି ସଂକ୍ରମଣ ବନ୍ଦ କରିବା – ଯାହା ପାଇଁ କ୍ରମାଗତ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଶୁ ମାମଲା ଶୂନ୍ୟ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ। କୁଷ୍ଠ ମୁକ୍ତ ପଥରେ ଏବେ ଭାରତ ଅଗ୍ରସର। ୨୦୨୭ ସୁଦ୍ଧା ଅନେକ କିଛି ହାସଲ କରିବାକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପଥରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରହିଛି।
