ନାରୀ ଓ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା

ନାରୀ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା ଓ ସାହିତ୍ୟ:-

ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା ଭୋଗୁଥିବା ନାରୀଟିଏ ବେଳେବେଳେ ମନ କଥାକୁ, ଆଖିର ଦେଖାକୁ କାହା ଆଗରେ ପ୍ରକାଶ କରି ନ ପାରି ସାହିତ୍ୟରେ ରୂପ ଦିଏ । ସେଇ ଲେଖା କେବେ କେବେ ତାକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚିତି ଦିଏ । ତେବେ ନାରୀ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷା, ଚିକିତ୍ସା, ରୋଜଗାର, ବିବାହ ଓ ସାମାଜିକ ସମ୍ମାନ ଭଳି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗଭୀର ବିଭେଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି ସେମାନେ । ସମାଜ ଅନେକ ସମୟରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତାକୁ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବେ ଦେଖି, ନାରୀଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ଅଧିକାର ଓ ସମ୍ଭାବନାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ସାହିତ୍ୟ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀଙ୍କ ନୀରବ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ସଂଘର୍ଷ ଓ ଆତ୍ମସଂଘର୍ଷକୁ ମୁଖର କରେ ।

ପ୍ରାଚ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀଙ୍କ ଚିତ୍ରଣ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କରୁଣା, ତ୍ୟାଗ ଓ ସହନଶୀଳତାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ହୋଇଆସିଛି । ପୁରାତନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ରଚନାରେ ସେମାନେ ଅଧିକାଂଶତଃ ଭାଗ୍ୟବିଡ଼ମ୍ବିତ କିମ୍ବା ନୀରବ ପୀଡ଼ିତା ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ । କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ପ୍ରାଚ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ । ଆତ୍ମଜୀବନୀ, ଉପନ୍ୟାସ ଓ କବିତାରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀମାନେ ସଂଘର୍ଷଶୀଳ, ସଚେତନ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମାନିତ ଚରିତ୍ର ଭାବେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି । ସେମାନେ ସମାଜର ଦୟା ନୁହେଁ, ସମାନ ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଦାବି କରନ୍ତି ।

ପ୍ରାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀଙ୍କୁ ଅଧିକ ଗଭୀର ମାନସିକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଦେଖାଯାଇଛି । ଏଠାରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା କେବଳ ଶରୀରର ସୀମାବଦ୍ଧତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଆତ୍ମପରିଚୟ, ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ମାନବ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏକ ଗଭୀର ପ୍ରସଙ୍ଗ ।

ହେଲେନ୍ କେଲର, ଅକ୍ଟାଭିଆ ଇ. ବଟଲର୍, କେଆ ବ୍ରାଉନ୍, ଆଲିସ୍ ୱଙ୍ଗ୍, ଜୀଜା ଘୋଷ, ମାୟା ଆଞ୍ଜେଲୋ ପରି ସାହିତ୍ୟିକମାନେ ନିଜ ଜୀବନାନୁଭୂତି ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥାକୁ ସାହିତ୍ୟରେ ପରିଣତ କରି ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀଙ୍କ ସମ୍ଭାବନା ଓ ସୃଜନଶୀଳତାକୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଛନ୍ତି । ଭାରତୀୟ ଭାବରେ ମାଲିନୀ ଚିବ୍, ଶିବାନୀ ଗୁପ୍ତା, ପ୍ରୀତି ମୋଙ୍ଗା, ଜୀଜା ଘୋଷ, ୟାସମିନ୍ ସାହନି, ଶ୍ରୁତି ମହାପାତ୍ର ପ୍ରମୁଖ ଜଣେ ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ସାହିତ୍ୟିକ ଅଟନ୍ତି । ତେବେ ଏମାନେ ସାହିତ୍ୟରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତାକୁ ଦୁର୍ବଳତା ଭାବରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ନୂତନ ଅନୁଭୂତି ଓ ଚିନ୍ତାର ଉତ୍ସ ଭାବେ ଦେଖାଇଛନ୍ତି । ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀ ସାହିତ୍ୟିକ ଭାବେ କଲମ ଚାଳନା କରି ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟିରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜର ପ୍ରଚଳିତ ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା, କରୁଣାମୂଳକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଓ ଭେଦଭାବକୁ ଆହ୍ୱାନ ଜଣାଇଛନ୍ତି ।

ତେବେ କୁହାଯାଇପାରେ କି, ନାରୀ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା ଓ ସାହିତ୍ୟ ଏକ ଗଭୀର ଚର୍ଚ୍ଚାକ୍ଷେତ୍ର । ସାହିତ୍ୟ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀଙ୍କୁ କେବଳ ଦୟାର ପାତ୍ର ଭାବେ ନୁହେଁ, ବରଂ ସଚେତନ, ସଂଘର୍ଷଶୀଳ ଓ ସୃଜନଶୀଳ ମାନବ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛି । ଏହି ସାହିତ୍ୟ ସମାନତା, ସମ୍ମାନ ଓ ସମାବେଶୀ ସମାଜ ଗଢ଼ିବାରେ ଏକ ସଶକ୍ତ ମାଧ୍ୟମ ।

କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ନାରୀ:-

ନାରୀ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା ଓ ସଂସ୍କୃତି ତଥା କଳାକୃତି ମଧ୍ୟରେ ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀମାନେ ସମାଜରେ ଅବହେଳିତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତି ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନେ ନିଜ ଭାବନା, ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ପ୍ରତିଭାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଆସୁଛନ୍ତି । କଳା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ ଓ ଆତ୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଉଠିଛି ।

ଚିତ୍ରକଳା, ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, ହସ୍ତଶିଳ୍ପ, ନାଟକ ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ଅନେକ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀ ନିଜ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତିକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ଶାରୀରିକ କିମ୍ବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ସୀମାବଦ୍ଧତା ସତ୍ତ୍ୱେ ସେମାନଙ୍କ ସୃଜନାତ୍ମକ ଶକ୍ତି କମିନାହିଁ; ବରଂ ସେହି ସୀମାବଦ୍ଧତା ତାଙ୍କ କଳାକୃତିକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର ଓ ସଂବେଦନଶୀଳ କରିଛି ।

ତଥାପି, ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀମାନେ ନିଜ ଭିତରର କଳାକୁ ଆଗକୁ ନେବାରେ ସୁଯୋଗର ଅଭାବ, ପ୍ରଶିକ୍ଷଣର ଅସୁବିଧା ଓ ସାମାଜିକ ମନୋଭାବର ସମସ୍ୟାକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରନ୍ତି । ଯଥାଯଥ ସମର୍ଥନ, ସମାବେଶୀ ମଞ୍ଚ ଓ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମିଳିଲେ ସେମାନେ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ ଭାବେ ସଂସ୍କୃତି ଓ କଳାକୁ ଆଗକୁ ନେଇପାରିବେ ।

ନାରୀ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା କୌଣସି ସୃଜନଶୀଳତାର ବାଧା ନୁହେଁ । କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତି ମାଧ୍ୟମରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀମାନେ ସମାଜକୁ ମାନବିକତା, ସମବେଦନା ଓ ସମାନତାର ପାଠ ପଢ଼ାଇଛନ୍ତି । ବିଶିଷ୍ଟ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀ ସୁଧା ଚନ୍ଦ୍ରନ୍ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ଗୋଡ଼ ହରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିରାଶ ହୋଇ ନ ଥିଲେ । କୃତ୍ରିମ ଗୋଡ଼ ସାହାଯ୍ୟରେ ନିଜ ଭିତରର କଳାକୁ ସାରା ବିଶ୍ୱ ଆଗରେ ଉପସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ । ସେହିପରି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀ ଫ୍ରିଡା କାଲୋ, ଯିଏ କି ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ନାରୀ ଜୀବନର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି । ତେବେ ନାରୀଟିଏ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ହେଲେ ସୁଦ୍ଧା ତା’ ଭିତରର କଳା ମ୍ଳାନ ହୁଏନି, ବରଂ ବେଶୀ ବେଶୀ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଶେ ଥରକୁ ଥର ।

ପଶ୍ଚାତ୍ ଗତିର କାରଣ:-

ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ମହିଳାମାନେ ସମାଜର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଅବହେଳିତ ଓ ପଛୁଆ ଶ୍ରେଣୀ ମଧ୍ୟରେ ପରିଗଣିତ ହୁଅନ୍ତି । ସେମାନେ ସାମାଜିକ, ଆର୍ଥିକ, ଶିକ୍ଷାତ୍ମକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ତଥା ମନୋରଞ୍ଜନ ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଦେଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସମାଜର ଅହଂମୟ ପରିବେଶରେ ତାକୁ ଦୟାର ପାତ୍ର, ଅସମର୍ଥ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଭାର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ । ତେବେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ପୁରୁଷ ଅପେକ୍ଷା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ନାରୀଟିଏ ବେଶୀ ଅବହେଳିତ ହୁଏ । ପରିବାର ତଥା ପରିବେଶ ତାକୁ ଘର ଭିତରେ ସୀମିତ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଏବଂ ତା’ର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିବାକୁ ଲାଗେ । ସବୁରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାକୁ ପରାଧୀନତାର ବେଢ଼ିରେ କବଳିତ କରି ରଖି ଦିଆଯାଏ । ସବୁରି ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ, ଆଇନ, ନୀତିନିୟମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତା’ ମନରେ ହତାଶା ଭାବ ଭରି ତାକୁ କୂପମଣ୍ଡୁକ କରିଦିଆଯାଏ । ଶିକ୍ଷିତ ହେବାକୁ ଦିଆଯାଇ ନ ଥାଏ । ଫଳତଃ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀଟିଏ ସମାଜ ସହ ତାଳ ନ ଦେଇପାରି ପଛୁଆ ରହିଯାଏ ଓ ଭାଗ୍ୟକୁ ଆଦରି ଜୀବନକୁ ନିଷ୍ଠୁର ଭାବରେ ଅତିବାହିତ କରେ ।

ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀଙ୍କ ବିକାଶ : ବାଧକ ଓ ସମ୍ଭାବନା :-

ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀମାନେ ସମାଜର ଗୋଟିଏ ସଂବେଦନଶୀଳ ଓ ଅବହେଳିତ ଶ୍ରେଣୀ ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଶାରୀରିକ କିମ୍ବା ମାନସିକ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା ସହିତ ସେମାନେ ନାରୀ ହେବାରୁ ଦୁଇଗୁଣ ଭେଦଭାବର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି । ତଥାପି ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ବିକାଶ ପାଇଁ କିଛି ସୁଯୋଗ ଥିବା ସହିତ ଅନେକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ସେମାନଙ୍କ ବିକାଶ ପାଇଁ ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ବିଭିନ୍ନ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି । ଶିକ୍ଷାରେ ଆରକ୍ଷଣ, ଛାତ୍ରବୃତ୍ତି, ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ, ସ୍ୱୟଂରୋଜଗାର ଯୋଜନା ଓ ସ୍ୱୟଂସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସେମାନେ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ହେବାର ସୁଯୋଗ ପାଉଛନ୍ତି । ଏହା ସହିତ ଆଇନଗତ ଅଧିକାର ଓ ସଚେତନତା ବୃଦ୍ଧି ହେବା ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ସାମାଜିକ ସ୍ୱୀକୃତି ଧୀରେଧୀରେ ବଢ଼ୁଛି ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ସୁଯୋଗ ସତ୍ତ୍ୱେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀଙ୍କ ପଥରେ ଅନେକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ରହିଛି । ଅଶିକ୍ଷା, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ପରିବାରର ଅବହେଳା, ସାମାଜିକ ଭେଦଭାବ ଓ ନକାରାତ୍ମକ ମନୋଭାବ ସେମାନଙ୍କ ବିକାଶର ପ୍ରଧାନ ବାଧା । ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଚିକିତ୍ସା, ଶିକ୍ଷା ଓ ଯାତାୟାତ ସୁବିଧାର ଅଭାବ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ପଛକୁ ଠେଲିଦେଉଛି । ଏହା ସହିତ ଲିଙ୍ଗଭିତ୍ତିକ ଭେଦଭାବ ତାଙ୍କ ସମସ୍ୟାକୁ ଆହୁରି ଗୁରୁତର କରୁଛି । ଏହିପରି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ କି ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀଙ୍କ ବିକାଶ ସୁଯୋଗ ଓ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ, ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ଦୋଦୁଲ୍ୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି । ସଠିକ୍ ନୀତି, ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ଓ ସମାନ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବାଙ୍ଗୀନ ବିକାଶ ହେବ ।

ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା କେବଳ ଶାରୀରିକ ସୀମାବଦ୍ଧତା ବା ସାମର୍ଥ୍ୟର ଶେଷ ସୀମା ନୁହେଁ । ଯଦି ସମାଜ, ପରିବାର ଓ ପ୍ରଶାସନର ସହଯୋଗ ମିଳେ, ତେବେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀମାନେ ଶିକ୍ଷା, କ୍ରୀଡ଼ା, କଳା, ନିଯୁକ୍ତି ଓ ସାମାଜିକ ନେତୃତ୍ୱ ସମେତ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅସାଧାରଣ ସଫଳତା ହାସଲ କରିପାରନ୍ତି । ତେଣୁ ସମାଜର ଦାୟିତ୍ୱ ହେଉଛି ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ସମାନ ସୁଯୋଗ, ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରିବା । ଏହା ସାକାର ହେବ ସେତେବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ସମାଜ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ସମ୍ଭାବନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶୀଦାର ରୂପେ ବିଚାର କରିବ ।