ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତା ନିରାକରଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନୂତନ ଧାରା: ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ମାନବିକତା ଏବଂ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟର ମିଳିତ ପ୍ରୟାସ

୧. ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ଉପକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ସହଯୋଗ: ଏକ ନୂତନ ଯୁଗ

ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା (Technology) ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ସହାୟକ ହୋଇନାହିଁ, ବରଂ ସେମାନଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ (Capability) କୁ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କରିବାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛି।

କ. ରୋବୋଟିକ୍ସ ଏବଂ ନ୍ୟୁରୋ-ପ୍ରୋସ୍ଥେସିସ୍ (Robotics and Neuro-Prosthetics)

ଉନ୍ନତ ରୋବୋଟିକ୍ସ ଶାରୀରିକ ଅକ୍ଷମତା (Physical Disability) ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଗତିବିଧିରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି ।

• ମାଇଓଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ପ୍ରୋସ୍ଥେଟିକ୍ସ (Myoelectric Prosthetics): ଏହି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ କୃତ୍ରିମ ଅଙ୍ଗ ଅବଶିଷ୍ଟ ମାଂସପେଶୀର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ। ଓଡ଼ିଶାର ଯୁବକ ବିକ୍ରମଙ୍କ ଉଦାହରଣ ଏହାର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରମାଣ। ରୋବୋଟିକ୍ ହାତ ସାହାଯ୍ୟରେ ସେ କେବଳ ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁନାହାଁନ୍ତି, ବରଂ ନିଜର ଚିତ୍ରକଳା ସ୍ୱପ୍ନକୁ ପୁନଃ ଜୀବିତ କରିପାରିଛନ୍ତି ।

• ନ୍ୟୁରୋପ୍ରୋସ୍ଥେସିସ୍ ଏବଂ ବ୍ରେନ୍-କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ : ବ୍ରେନ୍-କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ (BCI) ମାଧ୍ୟମରେ, ମସ୍ତିଷ୍କ ସଙ୍କେତଗୁଡ଼ିକୁ ସିଧାସଳଖ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି କୃତ୍ରିମ ଅଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଏକ୍ସୋସ୍କେଲେଟନ୍‌କୁ ଚଳାଇବା ସମ୍ଭବ ହେଉଛି। ମେରୁଦଣ୍ଡରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ପୁନଃ ଚାଲିବାର ଆଶା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ।

ଖ. ସହାୟକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା (Assistive Technology) ଏବଂ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (AI)

କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଏବଂ ମେସିନ୍ ଲର୍ଣ୍ଣିଂ ସହାୟକ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ (personalized) ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କରୁଛି ।

• ଯୋଗାଯୋଗ ଏବଂ ସୂଚନା ସୁଗମ୍ୟତା: ସ୍ପିଚ୍-ଟୁ-ଟେକ୍ସଟ୍ (speech-to-text) ଏବଂ ଟେକ୍ସଟ୍-ଟୁ-ସ୍ପିଚ୍ (text-to-speech) ସଫ୍ଟୱେର୍ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ କିମ୍ବା ବାକଶକ୍ତିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୋଗାଯୋଗର ବାଧା ଦୂର କରୁଛି। AI-ଚାଳିତ କ୍ୟାମେରାଗୁଡ଼ିକ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପରିବେଶର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାରେ (ଯେପରିକି, “ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଲାଲ୍ କାର୍ ଅଛି”) ସାହାଯ୍ୟ କରି ଏକ ନୂତନ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

• ଆଗମେଣ୍ଟେଡ୍ ଏବଂ ଆଲ୍ଟରନେଟିଭ୍ କମ୍ୟୁନିକେସନ୍ (AAC): AI ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରି କହିବାରେ ଅସୁବିଧା ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ୱର ଉତ୍ପାଦନ (personalized voice generation) କରାଯାଉଛି ।

ଗ. ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ରିଆଲିଟି (VR) ଏବଂ ଅଗମେଣ୍ଟେଡ୍ ରିଆଲିଟି (AR)
VR ଏବଂ AR ବର୍ତ୍ତମାନ ଫିଜିଓ/ ଅକୁପେସନାଲ୍ ଥେରାପି ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପୁନର୍ବାସ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଛି ।

• ପୁନର୍ବାସ ଏବଂ ଥେରାପି: VR ମାଧ୍ୟମରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏକ ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ପରିବେଶରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିପାରୁଛନ୍ତି। ସୁନୀଲଙ୍କ ଉଦାହରଣରେ, VR ଥେରାପି ମାଧ୍ୟମରେ ଅଟିଜିମ୍ (ASD) ପୀଡ଼ିତ ଶିଶୁ ସାମାଜିକ କୌଶଳ ଶିକ୍ଷା କରିପାରିଛନ୍ତି ଏବଂ ବାସ୍ତବ ଜଗତର ଭୟକୁ କମ୍ କରିପାରିଛନ୍ତି। ଏହି ଖେଳ ଭଳି ଥେରାପି ସାମାଜିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି ।

୨. ଜୈବ-ବୈଜ୍ଞାନିକ ମୂଳ ହସ୍ତକ୍ଷେପ (Bio-scientific Radical Interventions)

ବିଜ୍ଞାନର ଅଗ୍ରଗତି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତାର ମୂଳ କାରଣ, ବିଶେଷ କରି ବଂଶଗତ (genetic) ଏବଂ ସ୍ନାୟୁଗତ (neurological) ସମସ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି ।

• ଜିନ୍ ଥେରାପି (Gene Therapy): ନୂତନ ଜିନ୍ ଥେରାପିଗୁଡ଼ିକ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜିନ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଧାରିବାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି। ସ୍ପାଇନାଲ୍ ମସ୍କୁଲାର୍ ଆଟ୍ରୋଫି (SMA) ଭଳି ବଂଶଗତ ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ରିୟାଙ୍କ କାହାଣୀରେ ଏକ ଚମତ୍କାର ଆଣିଛି। ରିୟାଙ୍କର ମାଂସପେଶୀର ଶକ୍ତି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଯାହା ଏହି ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବଡ଼ ସଫଳତା ।

• ଷ୍ଟେମ୍ ସେଲ୍ ଥେରାପି (Stem Cell Therapy): ଏହି ପ୍ରଣାଳୀ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ଟିସୁଗୁଡ଼ିକୁ ମରାମତି କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ମେରୁଦଣ୍ଡର ଆଘାତ ଏବଂ ପାର୍କିନ୍ସନ୍ ରୋଗ ଭଳି ସ୍ନାୟୁଗତ ରୋଗରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସ୍ନାୟୁକୋଷଗୁଡ଼ିକୁ (Nerve Cells) ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଚିକିତ୍ସା ଉପରେ ଗବେଷଣା ଚାଲିଛି ।

• ଫାର୍ମାକୋଲୋଜି (Pharmacology): ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା, ଅପସ୍ମାର (Epilepsy) ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ନାୟୁଗତ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ପାଇଁ ନୂତନ ଔଷଧର ବିକାଶ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ଉନ୍ନତି ଆଣୁଛି ।

୩. ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟ ଏବଂ ନୀତିଗତ ଆଭେନ୍ୟୁ (Social Inclusion and Policy Avenues)

ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତାକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିବା କେବଳ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ସମାଧାନରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ସାମାଜିକ ନୈତିକତା ଏବଂ ଦାୟିତ୍ୱ ।

କ. ସାର୍ବଜନୀନ ଡିଜାଇନ୍ (Universal Design – UD) ଏବଂ ସୁଗମ୍ୟତା
ସାର୍ବଜନୀନ ଡିଜାଇନ୍ର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପାଦ ଏବଂ ପରିବେଶକୁ ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ) ସହଜରେ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ କରିବା ।

• ପ୍ରବେଶଯୋଗ୍ୟ ଭିତ୍ତିଭୂମି: ସର୍ବସାଧାରଣ ସ୍ଥାନ, କୋଠାବାଡ଼ି ଏବଂ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାମ୍ପ୍, ଲିଫ୍ଟ, ଚୌଡ଼ା ଦ୍ୱାରପଥ ଏବଂ ଟାକ୍ଟାଇଲ୍ ପଥ (Tactile Paving) ର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଗତିଶୀଳତା (Mobility) କୁ ବଢ଼ାଉଛି ।

• ଡିଜିଟାଲ୍ ସୁଗମ୍ୟତା: ୱେବ୍ କଣ୍ଟେଣ୍ଟ୍ ଆକ୍ସେସିବିଲିଟି ଗାଇଡଲାଇନ୍ସ (WCAG) ଆଧାରରେ ସମସ୍ତ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମକୁ ସୁଗମ୍ୟ କରିବା ଶିକ୍ଷା ଏବଂ କର୍ମସଂସ୍ଥାନରେ ବାଧାମୁକ୍ତ ପ୍ରବେଶକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରୁଛି ।

ଖ. ସମନ୍ୱିତ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ କର୍ମସଂସ୍ଥାନ (Inclusive Education and Employment)

• ସମନ୍ୱିତ ଶିକ୍ଷା: ସାଧାରଣ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସହାୟତା ଏବଂ ସଙ୍କେତ ଭାଷା ଦୁଭାଷୀ (Sign Language Interpreter) ର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଅନ୍ୟ ପିଲାମାନଙ୍କ ସହିତ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିପାରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟଙ୍କାଙ୍କ ଉଦାହରଣ ଏହାର ସାମାଜିକ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମନ୍ୱିତ ଶିକ୍ଷା ତାଙ୍କୁ ସଫଳତାର ସହ ଗ୍ରାଜୁଏସନ୍ ଶେଷ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା ।

• ନ୍ୟୁରୋ-ଡାଇଭର୍ସିଟି: କର୍ମସଂସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଅଟିଜମ୍ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଧ୍ୟାନଶୀଳତା ଏବଂ ପ୍ୟାଟର୍ନ ଚିହ୍ନଟ କ୍ଷମତାକୁ ଉପଯୋଗ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନିଯୁକ୍ତି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି ।

୪. ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ ଭିତ୍ତିକ ରୂପରେଖ
ନୂତନ ହସ୍ତକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକର ସଫଳତା ପ୍ରମାଣ ଭିତ୍ତିକ ଅଧ୍ୟୟନ (Evidence-Based Research) ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ ।

• କମ୍ ମୂଲ୍ୟରେ ଉନ୍ନତ ସମାଧାନ: IIT ମାଡ୍ରାସର ‘କଦମ୍ ଲେଗ୍’ (Kadam Knee Joint) ଭଳି ସ୍ୱଦେଶୀୟ ଉପକରଣ କମ୍ ମୂଲ୍ୟରେ ଉନ୍ନତ ଗତିଶୀଳତା ପ୍ରଦାନ କରିବାର ସଫଳତା ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ହେବାର ଦକ୍ଷତା ରଖିଛି ।

• ଟେଲି-ରିହାବିଲିଟେସନ୍: ଦୂରବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବସବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଭିଡିଓ କଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଥେରାପି ଏବଂ ପରାମର୍ଶ ପ୍ରଦାନ କରି ହସ୍ତକ୍ଷେପର ବ୍ୟାପକତା ବୃଦ୍ଧି କରିବାର ସଫଳତା ଅନେକ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି।
ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତାକୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରିବାର ନୂତନ ପଥ ଏକ ବ୍ୟାପକ ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକାରୀ (Inclusive) ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଏହା କେବଳ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷଙ୍କର କ୍ଷତିପୂରଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ଵ ନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ଭାବନାକୁ (Potential) ସର୍ବାଧିକ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା, ବିଜ୍ଞାନ, ନୀତି ଏବଂ ସାମାଜିକ ସମନ୍ୱୟକୁ ଏକାଠି କରୁଛି। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ମାନବିକ ସହାନୁଭୂତି ସହିତ ମିଶିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ ହେବା ସହିତ ସମାଜରେ ପ୍ରକୃତ ସମନ୍ୱୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୋଇଥାଏ। ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସମାଜର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତରେ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ନୂତନ ପଦ୍ଧତିଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହି ଅଭିନବ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକର ସୁଲଭତା (Affordability) ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ଏବଂ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆହୁରି ଅଧିକ ଗବେଷଣା ଏବଂ ବିକାଶ ଜରୁରୀ ।