କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ବଜେଟ୍‌ରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଭାଗ : କମ୍ ତରଙ୍ଗ ବେଶୀ ନିସ୍ତରଙ୍ଗ

ଦେଶର ବିକାଶର ମୁଖ୍ୟସ୍ରୋତରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତି ନିମନ୍ତେ ଯେପରି ଏକ ବହୁକ୍ଷେତ୍ରୀୟ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାର ପ୍ରାବଧାନ ଚଳିତ ବଜେଟରେ ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା, ତାହା ସମ୍ଭବତଃ କମ୍ ତରଙ୍ଗ ଓ ବେଶୀ ନିସ୍ତରଙ୍ଗ ପରି ପ୍ରତିୟମାନ ହୋଇଛି ।

ପ୍ରଥମତଃ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କେବଳ ସହାୟତା ଓ ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଦାନର ଗ୍ରହୀତା ରୂପେ ସୀମିତ ନ ରଖି ମର୍ଯ୍ୟାଦାପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ନିର୍ବାହନ ପାଇଁ ଆନୁସାଙ୍ଗିକ ସହଯୋଗର ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା । ଅଧିକନ୍ତୁ ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ବରଂ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରଦ ଅଧିକାର ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଗରିକ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେବାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାନ୍ତା । ଅଥଚ ଏ ଦିଗରେ କେବଳ ଦୁଇଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଯୋଜନା ବ୍ୟତୀତ ସେହିପରି କିଛି ଦୂରଦର୍ଶିତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବୀ ଯୋଜନାର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିନାହିଁ ।

ବିଶେଷ କରି ସରକାରୀ ଓ ଅଣସରକାରୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ନୂତନ ଆୟକର ରିହାତି ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା, ତାହା ନିରାଶ କରିଛି । ଏହି ରିହାତି ପ୍ରାପ୍ତି ସେମାନଙ୍କର ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟାଶା । କାରଣ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସହାୟକ ଉପକରଣ କ୍ରୟ, ଥେରାପି ଚିକିତ୍ସା, ଗତାୟତ ଖର୍ଚ୍ଚ, ଦୈନିକ ଔଷଧ ଓ ବ୍ୟବହୃତ ସହାୟକ ସର୍ଜିକାଲ ଉପକରଣ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଏବଂ ବିଶେଷ କରି ଗୁରୁତର ଭିନ୍ନକ୍ଷମତାଧାରୀଙ୍କ ସେବା ଓ ସହାୟତା ବାବଦରେ ନିଯୁକ୍ତ କେୟାର ଗିଭର୍ ବା ସହାୟକ ପ୍ରଭୃତିଙ୍କ ଦୈନିକ ଦେୟ ବା ବେତନ ପ୍ରମୁଖ ଆଦିରେ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଅଧିକ ବ୍ୟୟ କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ । ବର୍ଷକୁ ବର୍ଷ ଏହି ବାବଦରେ ମୁଦ୍ରାସ୍ଫୀତିଜନିତ ବ୍ୟୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ମାତ୍ର ଚଳିତ ବଜେଟରେ କୌଣସି ଅଧିକ ରିହାତି ବ୍ୟବସ୍ଥା ରଖାଯାଇ ନାହିଁ । ପୂର୍ବ ଆୟକର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି ।

ସେହିପରି ଏହି ବଜେଟରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷ କୈନ୍ଦ୍ରିକ କୌଣସି ନୂତନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଯୋଜନା ଓ ସହାୟକ ଉପକରଣ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଧର୍ଯ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇନାହିଁ । ଯଦିଓ ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଏହି ବର୍ଗର ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷମାନେ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବୀମାର ପରିସୀମା ମଧ୍ୟରେ ସୁବିଧା ପାଇ ପାରିବେ । ଆଉ ସେହିପରି ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁ ନିଯୁକ୍ତିଗତ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗମାନେ ଆବଶ୍ୟକ କରିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଯାହା ବାସ୍ତବରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ କରାଇବା ସହିତ ସାମାଜିକ ମୁଖ୍ୟସ୍ରୋତରେ ସାମିଲ କରାଇଥାଏ । ଏହି ଦିଗରେ ଚଳିତ ବଜେଟରେ ସେହିପରି କିଛି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ରହିନାହିଁ । ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ନିଯୁକ୍ତିଗତ ସମୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ପାଣ୍ଠି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇନାହିଁ ।

ଅନ୍ୟ ଯେଉଁ ଦିଗଟି ଏକ ଇନକ୍ଲୁସିଭ୍ ସୋସାଇଟି ବା ସମ୍ମିଳିତ ସମାଜ ନିମନ୍ତେ ନିତ୍ୟାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ, ତାହା ହେଉଛି ଭିତ୍ତିଭୂମିଗତ ସୁଗମତା ବା ଆକ୍ସେସେବୁଲ୍ ଇନ୍ଫ୍ରାଷ୍ଟ୍ରକ୍‌ଚର୍ । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଚଳିତ ବଜେଟ୍ ନିରାଶ କରିଛି । ଗମନାଗମନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଓ ପରିବହନ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ସୁଗମତାଯୁକ୍ତ ବା ଆକ୍ସେସେବୁଲ୍ କରିବା ଦିଗରେ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିନାହିଁ ।

କେବଳ ଦୁଇଟି ନୂତନ ଯୋଜନା, ଯଥା- (୧) ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଜନ କୌଶଳ ଯୋଜନା, (୨) ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଜନ ସାହାରା ଯୋଜନା ବ୍ୟତୀତ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ପାଇଁ ବାଙ୍ଗାଲୋରସ୍ଥିତ ନିମ୍‌ହାସ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ପରି ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ନିମ୍‌ହାସ କେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନିମନ୍ତେ ସରକାର ଯୋଜନା ରଖିଛନ୍ତି । ସେହିପରି ରାଞ୍ଚିସ୍ଥିତ ଜାତୀୟ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କେନ୍ଦ୍ର ଓ ତେଜପୁରସ୍ଥିତ ଆଞ୍ଚଳିକ କେନ୍ଦ୍ରର ପରିବୃଦ୍ଧି ନିମନ୍ତେ ବିଚାର ରଖିଛନ୍ତି ।

ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରାବଧାନରେ ଦୁସ୍ଥ, ଦରିଦ୍ର ଓ ଅସହାୟ ବର୍ଗଙ୍କ ଜରୁରୀକାଳୀନ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଏବଂ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ଜନିତ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ବ୍ୟୟଭାରର ମୁକାବିଲା ନିମନ୍ତେ ଯୋଜନା ରହିଛି । ଯେଉଁଥିରେ ଜିଲ୍ଲା ସଦର ମହକୁମାରେ ଥିବା ଚିକିତ୍ସାଳୟରେ ଜରୁରୀକାଳୀନ ଟ୍ରଉମା କେୟାର କେନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ରହିଛି । ଯାହାର ସୁବିଧା ପରୋକ୍ଷ ଭାବରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଜନ ପାଇପାରିବେ ।

ଉପରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ ଦୁଇଟି ନୂତନ ଯୋଜନା ମଧ୍ୟରୁ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଜନ କୌଶଳ ଯୋଜନା ଅଧିନରେ ଆଇଟି, ଆନିମେସନ୍, ଭିଜୁଆଲ ଇଫେକ୍ଟ, ହସ୍ପିଟାଲିଟି, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ପ୍ରଭୃତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ କୌଶଳ ଓ ତାଲିମ୍ ପ୍ରଦାନ କରି ସମ୍ମାନଜନକ ଜୀବିକାର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଏହି ବଜେଟର ଏକ ଉତ୍ସାହଜନକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବୋଲି କହିହେବ । ଚଳିତ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ପାଇଁ ଏଥିରେ ଦୁଇଶହ କୋଟି ଟଙ୍କାର ବ୍ୟୟ ଆକଳନ କରାଯାଇଛି । ଯାହାକୁ ଏନ୍ଆରପିଡ଼ିର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ଭି ମୁରଲୀଧରନ୍ ଏକ ନାମମାତ୍ର ପ୍ରଭାବହୀନ କୌଶଳ ତାଲିମ୍ ଯୋଜନାର ନାମାନ୍ତରକରଣ ବୋଲି ଅଭିହିତ କରିଛନ୍ତି ।

ଚଳିତ ବଜେଟ୍ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ସଶକ୍ତିକରଣ ବିଭାଗକୁ ପୂର୍ବବର୍ଷ ତୁଳନାରେ ୩୦% ଅଧିକ ପାଣ୍ଠିର ବ୍ୟୟ ବରାଦ କରାଯାଇଛି । ଏହି ବର୍ଦ୍ଧିତ ତିନିଶହ କୋଟିର ପାଣ୍ଠି ଉପର ଲିଖିତ ଦୁଇଟି ଯୋଜନା ପାଇଁ ଅଭିପ୍ରେତ । ପ୍ରଥମଟି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗଜନ କୌଶଳ ଯୋଜନା ପାଇଁ ଦୁଇଶହ କୋଟି ବ୍ୟୟ ବରାଦ କରାଯାଇଥିବା ବେଳେ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗଜନ ସାହାରା ଯୋଜନା ନିମନ୍ତେ ୧୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଅର୍ଥ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି । ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଜନାରେ ସହାୟକ ଉପକରଣର ଉତ୍ପାଦନ ବୃଦ୍ଧି, ଏ ଦିଗରେ ଗବେଷଣା, ବିକାଶ ତଥା କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ବା ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସର ସଂଯୋଗୀକରଣ ପାଇଁ ସୁନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି । ଏଥିରେ ଏନ୍ୟ ଏକ ନୂତନତ୍ୱ ହେଉଛି, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗଜନଙ୍କ ପାଇଁ ସହାୟକ ଉପକରଣ ବିକ୍ରୟର ରିଟେଲ୍ କାଉଣ୍ଟର ସୃଷ୍ଟିର ପରିକଳ୍ପନା । ଯାହାକୁ ‘ଆସିଷ୍ଟିଭ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ମାର୍ଟ’ ରୂପେ ନାମିତ କରାଯାଇଛି ।

ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଯୋଜନାକୁ ମଧ୍ୟ ନିରୁତ୍ସାହଜନକ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଏନ୍ଆରପିଡ଼ିର ସାଧାରଣ ସମ୍ପାଦକ ଭି ମୁରଲୀଧରନ୍ । ତାଙ୍କ ମତରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ କୃତ୍ରିମ ସହାୟକ ଉପକରଣ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ର ବା ଆଲିମକୋର ବାର୍ଷିକ ବଜେଟର ଏକ ରି-ପ୍ୟାକେଜିଙ୍ଗ୍ ।