ମାନବ ସଭ୍ୟତାର ଉନ୍ନତି ଇତିହାସକୁ ଯଦି ଆମେ ପର୍ଯ୍ୟାଲୋଚନା କରିବା, ତେବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ ଯେ କେତେକ ବୈଷୟିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମାଜର ଦିଗ ଓ ଗତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେଇଛି। ଏକବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏହି ତୃତୀୟ ଦଶକରେ ସେହି ପରିବର୍ତ୍ତନର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଛି କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା (Artificial Intelligence – AI) । ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନ କେବଳ ଔଷଧ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାରରେ ସୀମିତ ଥିବାବେଳେ, ଆଜି ଏହା ଏକ ‘ଡିଜିଟାଲ୍ ରୂପାନ୍ତରଣ’ ଦେଇ ଗତି କରୁଛି। ଥେରାପି ବା ପୁନର୍ବାସ ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଆଇ ଆଜି କେବଳ ଏକ କଳ୍ପନା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏକ ବାସ୍ତବ ସହଯୋଗୀ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି।
ପୁନର୍ବାସ ଚିକିତ୍ସାରେ ଏଆଇ: ‘ଡାଟା-ଚାଳିତ’ ନୂତନ ପଦ୍ଧତି
ପୁନର୍ବାସ ଚିକିତ୍ସାର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ରୋଗୀଙ୍କର ହରାଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳତାକୁ ପୁନଃସ୍ଥାପନ କରିବା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଜୀବନ ଜୀଇଁବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିବା। ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍, ସ୍ପାଇନାଲ୍ କର୍ଡ୍ ଇଞ୍ଜୁରି, ସେରିବ୍ରାଲ୍ ପାଲ୍ସି କିମ୍ବା ଦୁର୍ଘଟନା ଜନିତ ଅକ୍ଷମତା ପାଇଁ ପାରମ୍ପରିକ ଥେରାପି ଅନେକ ସମୟରେ ମାନବ ସମ୍ପଦର ଅଭାବ ଓ ଦୀର୍ଘ ସମୟ କାରଣରୁ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ।
କିନ୍ତୁ ଏଆଇ ଭିତ୍ତିକ ଆଲଗୋରିଥମ୍ ଆଜି ରୋଗୀର ଗତି (Motion), ପେଶୀ ଶକ୍ତି (Muscle Strength) ଏବଂ ସ୍ନାୟୁ ସିଗ୍ନାଲକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ବିଶ୍ଳେଷଣ କରିପାରୁଛି। ଏହା ଫଳରେ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଣାଳୀ “ଅନୁଭବ-ଭିତ୍ତିକ” (Experience-based) ରୁ ବଦଳି “ଡାଟା-ଚାଳିତ” (Data-driven) ହୋଇପାରିଛି।
୧. ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ (Early Intervention): ଶିଶୁର ସୁରକ୍ଷିତ ଭବିଷ୍ୟତ ଶିଶୁର ଜୀବନର ପ୍ରଥମ ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ହେଉଛି ବିକାଶର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସମୟ। ଅଟିଜିମ୍ (Autism) କିମ୍ବା ବିକାଶମୂଳକ ବିଳମ୍ବକୁ ଏଆଇ ସିଷ୍ଟମ୍ ଶିଶୁର କାନ୍ଦିବା ଶୈଳୀ, ମୁଖଭଙ୍ଗୀ ଏବଂ ଶରୀରର ହେରଫେରରୁ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁଛି। ଏହା ବ୍ୟତୀତ, ସୋସିଆଲ୍ ରୋବୋଟ୍ସ (Socially Assistive Robots) ଆଜି ଥେରାପିଷ୍ଟଙ୍କ ସହ ମିଶି ଖେଳ ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଭାଷା ଓ ସାମାଜିକ କୌଶଳ ଶିଖାଉଛନ୍ତି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ଅଂଶଗ୍ରହଣକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁଛି ।
୨. ଥେରାପିରେ ରୋବୋଟିକ୍ସ ଓ ସ୍ମାର୍ଟ ସେନ୍ସର: ଥେରାପି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏଆଇ ଏବଂ ରୋବୋଟିକ୍ସ ଏକ ବରଦାନ ସଦୃଶ ।
• ଏକ୍ସୋସ୍କେଲେଟନ୍ (Exoskeleton): ଏହା ଏକ ପରିଧାନ ଯୋଗ୍ୟ ରୋବୋଟିକ୍ ସୁଟ୍, ଯାହା ପକ୍ଷାଘାତଗ୍ରସ୍ତ ରୋଗୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ ବିନା ଚାଲିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
• ସ୍ମାର୍ଟ ୱେରେବଲ୍ସ (Wearables): ରୋଗୀ ବ୍ୟାୟାମ ଠିକ୍ କରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହା ଏହି ସେନ୍ସରଗୁଡ଼ିକ ରିଅଲ୍-ଟାଇମ୍ ମାପି ଥେରାପିଷ୍ଟଙ୍କୁ ରିପୋର୍ଟ ପ୍ରଦାନ କରୁଛନ୍ତି ।
୩. ଥେରାପି: ସ୍ୱାଧୀନ ଜୀବନର ମନ୍ତ୍ର ଏଆଇ ଚାଳିତ ସ୍ମାର୍ଟ ହୋମ୍ ସିଷ୍ଟମ୍ ଓ ଆସିଷ୍ଟିଭ୍ ରୋବୋଟ୍ ଜଣେ ଅକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖାଇବା, ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବା ପରି ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ସେହିପରି ଥେରାପିରେ ଏଆଇ ଭଏସ୍ ଆନାଲିସିସ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଉଚ୍ଚାରଣର ତ୍ରୁଟି ଧରି ରୋଗୀଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେଉଛି ।
୪. ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ରିଏଲିଟି (VR) ଓ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ VR ବା ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ରିଏଲିଟି ରୋଗୀଙ୍କୁ ଏକ କୃତ୍ରିମ କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପରିବେଶ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ଯନ୍ତ୍ରଣା ପରିଚାଳନା (Pain Management) ହେଉ କିମ୍ବା ଫୋବିଆରୁ ମୁକ୍ତି, VR ମାଧ୍ୟମରେ ରୋଗୀଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଅନୁଭବ କରାଇ ସେମାନଙ୍କର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବଢ଼ାଯାଉଛି ।
ଆଗାମୀ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପରର ସମ୍ଭାବିତ ଚିତ୍ର
ଆସନ୍ତା ୧୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଆମର ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ର ଅଧିକ ସ୍ମାର୍ଟ ଓ ମାନବକେନ୍ଦ୍ରିକ ହେବ:
ଘରୋଇ ସ୍ମାର୍ଟ ଥେରାପି: ରୋଗୀଙ୍କୁ ଆଉ ବାରମ୍ବାର କ୍ଲିନିକ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। Tele-Rehabilitation ମାଧ୍ୟମରେ ଡାକ୍ତର ଘରେ ବସି ହୋଲୋଗ୍ରାଫିକ୍ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିରେ ରୋଗୀର ଚିକିତ୍ସା କରିବେ ।
ଡିଜିଟାଲ୍ ଟ୍ୱିନ୍ (Digital Twin): ଏଆଇ ରୋଗୀର ଏକ ଡିଜିଟାଲ୍ ମଡେଲ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଚିକିତ୍ସାର ଫଳାଫଳ ପୂର୍ବରୁ ଜାଣି ହେବ ।
ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ପୁନର୍ବାସ (Precision Rehab): ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିର ଜେନେଟିକ୍ସ ଓ ଜୀବନଶୈଳୀ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଥେରାପି ପ୍ଲାନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବ ।
ନାନୋ-ରୋବୋଟିକ୍ସ ଓ BCI: ବ୍ରେନ୍-କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଇଣ୍ଟରଫେସ (BCI) ମାଧ୍ୟମରେ ରୋଗୀ କେବଳ ଭାବିବା ମାତ୍ରେ ତାଙ୍କର ରୋବୋଟିକ୍ ଅଙ୍ଗ ଚାଳିତ ହୋଇପାରିବ।
ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଓ ସଂକଳ୍ପ
ଯଦିଓ ଏଆଇ ଅନେକ ସମ୍ଭାବନା ଆଣିଛି, କିନ୍ତୁ ଡାଟା ସୁରକ୍ଷା (Data Privacy) ଏବଂ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଉଚ୍ଚ ଖର୍ଚ୍ଚ ପରି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଆମକୁ ମନେ ରଖିବାକୁ ହେବ ଯେ, ଏଆଇ କେବେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଥେରାପିଷ୍ଟଙ୍କ ସ୍ଥାନ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ। ଏହା କେବଳ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହଯୋଗୀ ଉପକରଣ, ଯାହା ମାନବୀୟ ସହାନୁଭୂତି ସହିତ ମିଶି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।
ନିଷ୍କର୍ଷ:
ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ, ରୋବୋଟିକ୍ସ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ହେଲଥ୍ର ସମନ୍ୱୟ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଥେରାପି ଚିକିତ୍ସାକୁ ଏକ ନୂତନ ସୀମାକୁ ନେଇଯିବ । ଆସନ୍ତା ଦଶନ୍ଧିରେ ଏହି ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଚିକିତ୍ସାକୁ କେବଳ ଆଧୁନିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅଧିକ ମାନବକେନ୍ଦ୍ରିକ କରିବ—ଯେଉଁଠାରେ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଓ ମାନବୀୟ ସହାନୁଭୂତି ମିଶି ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ସକ୍ଷମ ସମାଜ ଗଢ଼ିବ ଏବଂ ସମାନ ସୁଯୋଗ ଥିବା ସମାଜ ଗଢ଼ିବାରେ ସହାୟକ ହେବ ।
ଡ. ଦୁର୍ଗା ପ୍ରସାଦ ମିଶ୍ର
ଡିନ୍ ଏବଂ ପ୍ରିନ୍ସିପାଲ
ସ୍କୁଲ ଅଫ ଅଲ୍ଲାଏଡ଼ ଏଣ୍ଡ ହେଲଥକେୟାର ସାଇନ୍ସେସ,
DRIEMS ୟୁନିଭରର୍ସିଟି
