ରାଜନୈତିକ ସଶକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ଅଧିକାର

ରମାଦେବୀ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟର ସାମ୍ବାଦିକତା ଓ ଗଣଯୋଗ ବିଭାଗର ଗବେଷଣା ଓ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଛାତ୍ରୀ ଗୋଟିଏ ସୁସ୍ଥ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା ଏହାର ଶେଷ ପାହାଚରେ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ସହଭାଗିତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ଅଧିକାର କେବଳ ଏକ ସ୍ଲୋଗାନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ସମ୍ବିଧାନର ଆତ୍ମା । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ମୁଖ୍ୟଧାରାରେ ସାମିଲ କରିବା ବା ରାଜନୈତିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ ଏକ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକତା । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଏକ ସମାବେଶୀ ଭାରତର କଳ୍ପନା କରୁ, ସେତେବେଳେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଭାଗିଦାରୀକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ଗୋଟିଏ ଆଦର୍ଶ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ମୂଳଦୁଆ ହେଉଛି ସମାନତା ଏବଂ ସମାବେଶୀ ଭାବନା । ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଏକ ବିକଶିତ ରାଷ୍ଟ୍ରର କଳ୍ପନା କରୁ, ସେତେବେଳେ ସମାଜର ଶେଷ ଧାଡ଼ିରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଟିର ସ୍ୱର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିବା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇପଡ଼େ । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ରାଜନୈତିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ କେବଳ ଏକ ମାନବିକ ଆବଶ୍ୟକତା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଦାୟିତ୍ୱ । ଭାରତ ପରି ଏକ ବିଶାଳ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଦେଶରେ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ହୋଇଥିବା ବେଳେ, ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ମୁଖ୍ୟଧାରାରୁ ଦୂରେଇ ରଖି ଆମେ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଦାବି କରିପାରିବା ନାହିଁ । ରାଜନୈତିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କୁ ମତଦାନ କରିବାର ସୁଯୋଗ ଦେବା ସହିତ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସକ୍ରିୟ ଅଂଶୀଦାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ। ଧାରା ୧୫ ଏବଂ ୧୬ ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି ବି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅକ୍ଷମତା ଆଧାରରେ ଭେଦଭାବ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ୨୦୧୬ ମସିହାରେ ପ୍ରଣୀତ ‘ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି ଅଧିକାର ଅଧିନିୟମ’ (RPWD Act) ଏହି ଦିଗରେ ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ପଦକ୍ଷେପ । ଏହି ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ, ସରକାର ଏବଂ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସୁଗମ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ବାଧ୍ୟ। ତଥାପି, ବାସ୍ତବତା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଆହ୍ୱାନ ରହିଛି। ଭୌତିକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ, ଯେପରିକି ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ର‍୍ୟାମ୍ପ ନଥିବା, ହୁଇଲ୍ ଚେୟାର୍ ଅଭାବ ଏବଂ ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରିବହନ ସୁବିଧାର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ଭୋଟ୍ ଦେବାକୁ ଆସିପାରନ୍ତି ନାହିଁ । ସେହିପରି ସୂଚନା ଗତ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା; ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ବ୍ରେଲ୍ ଲିପି କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ଅକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ସାଙ୍କେତିକ ଭାଷାରେ ସୂଚନା ପ୍ରସାରଣର ଅଭାବ ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତାରୁ ଦୂରେଇ ରଖେ । ଗୋଟିଏ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ସମାଜର ମାନଦଣ୍ଡ ସେହି ସମାଜର ଦୁର୍ବଳ ବର୍ଗଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଥିବା ସୁଯୋଗ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଭାରତ ପରି ଏକ ବୃହତ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ରାଜନୈତିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ କେବଳ ଏକ ଆଇନଗତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନବିକ ଅଧିକାରର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗ । ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସାମିଲ କରିବା କହିଲେ କେବଳ ସେମାନଙ୍କୁ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଣିବା ବୁଝାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଓ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସେମାନଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଭାଗିଦାରୀକୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଷ୍ପତ୍ତି ଗ୍ରହଣକାରୀ ସଂସ୍ଥାରେ ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମାଜର ଏକ ବଡ଼ ଗୋଷ୍ଠୀର ଆଶା ଓ ଆକାଂକ୍ଷା ବାସ୍ତବ ରୂପ ନେଇଥାଏ ।

ରାଜନୈତିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣର ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗ ହେଉଛି ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ । ଆମ ଦେଶରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନେ ଭୋଟର୍ ଭାବେ ସକ୍ରିୟ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ନଗଣ୍ୟ । ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ନେତୃତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ କରିବା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ କମ୍ ଦେଖାଯାଏ । ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ଏହି ମାନସିକତାକୁ ବଦଳାଇବାକୁ ହେବ ଯେ, ଶାରୀରିକ ଅକ୍ଷମତା ବୌଦ୍ଧିକ ବା ପ୍ରଶାସନିକ କ୍ଷମତାର ପରିଚାୟକ ନୁହେଁ। ଯଦି ଜଣେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି ପଞ୍ଚାୟତ, ବିଧାନସଭା ବା ସଂସଦରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ନିଜ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସମସ୍ୟାକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିପାରିବେ । “Nothing about us, without us” (ଆମ ବିନା ଆମ ପାଇଁ କିଛି ନୁହେଁ) – ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଆଧାର କରି ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କୁ ନୀତି ପ୍ରଣୟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ମୁଖ୍ୟ ଭାଗିଦାର କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ସମାବେଶୀ ଯାତ୍ରାରେ ଅନେକ ବାଧାବିଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଭୌତିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଅଭାବ, ଯେପରିକି ସୁଗମ୍ୟ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ର ବା ପରିବହନ ସୁବିଧା ନଥିବା ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ସମୟରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନେ ନିଜର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଅଧିକାର ସାବ୍ୟସ୍ତ କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି । କେବଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ସାମାଜିକ ମାନସିକତା ଏବଂ ସଚେତନତାର ଅଭାବ ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ନେତୃତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ଦୂରେଇ ରଖେ । ସମାଜ ଏବେ ବି ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କୁ ‘ସାହାଯ୍ୟର ପାତ୍ର’ ଭାବେ ଦେଖେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଯେ ଜଣେ ଜଣେ ‘ସକ୍ଷମ ପ୍ରତିନିଧି’ ହୋଇପାରିବେ, ସେହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ। ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଇଥିବା ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ, ଯଥା ବ୍ରେଲ୍ ବାଲାଟ୍ ପେପର କିମ୍ବା ଘରେ ବସି ଭୋଟ୍ ଦେବାର ସୁବିଧା, ଏହି ଦିଗରେ ଏକ ସ୍ୱାଗତଯୋଗ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନଙ୍କ ସୁଗମ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ ଅଭିଯାନ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଆଶାର କିରଣ ଦେଖାଇଛି । ଡିଜିଟାଲ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଭୋଟ୍ ପଞ୍ଜୀକରଣ, ପୋଷ୍ଟାଲ୍ ବାଲାଟ୍ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏବଂ ମତଦାନ କେନ୍ଦ୍ରରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସହାୟକଙ୍କ ନିଯୁକ୍ତି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସହଜ କରିଛି । କିନ୍ତୁ ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ରାଜନୈତିକ ଦଳମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସାଙ୍ଗଠନିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷଣ ବା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଯୁବ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଭବିଷ୍ୟତର ଦକ୍ଷ ନେତା ଭାବେ ଉଭା ହୋଇପାରିବେ । ପ୍ରକୃତ ରାଜନୈତିକ ସଶକ୍ତିକରଣ ପାଇଁ ଆମକୁ କେବଳ ସୁବିଧା ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବାକୁ ହେବ । ରାଜନୈତିକ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ସଂଗଠନ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦବୀ ପ୍ରଦାନ କରିବା ସହ ନିର୍ବାଚନରେ ପ୍ରାର୍ଥୀ ଭାବେ ଉଭା କରିବା ଉଚିତ। ଏଥିସହିତ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ବ୍ୟବହାର କରି ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଘଟଣାବଳୀ ବିଷୟରେ ଅବଗତ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ନାଗରିକ ନିଜକୁ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଅଂଶ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ଯାଇ “ସୁଗମ୍ୟ ଭାରତ, ସଶକ୍ତ ଭାରତ”ର ସ୍ୱପ୍ନ ସାକାର ହେବ। ସମାବେଶୀ ରାଜନୀତି କେବଳ ସଂଖ୍ୟାର ଖେଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନବିକତାର ବିଜୟ ।

ରାଜନୈତିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ ଏବଂ ଭିନ୍ନକ୍ଷମତା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ କେବଳ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଅଧିକାରର ପରିଧି ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆମ ସାମାଜିକ ବିବେକର ଏକ ପ୍ରତିଫଳନ । ଏକ ଗତିଶୀଳ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିର ସ୍ୱରର ମୂଲ୍ୟ ସମାନ । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜନୈତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସମାଜ କେବଳ ଏକ ଭୋଟ୍ ହରାଏ ନାହିଁ, ବରଂ ଏକ ଭିନ୍ନ ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିତ ହୁଏ । ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କର ସାମଗ୍ରିକ ବିକାଶ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ସରକାରୀ ଯୋଜନାର ‘ହିତାଧିକାରୀ’ ଭାବେ ନଦେଖି, ସେମାନଙ୍କୁ ‘ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ’ (Change Makers) ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଆଜିର ସମୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆବଶ୍ୟକତା ।

ଆମକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେବ ଯେ, ସୁଗମ୍ୟତା (Accessibility) କେବଳ ଭୌତିକ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବା ର‍୍ୟାମ୍ପ ନିର୍ମାଣ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ; ଏହା ମାନସିକତାର ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଏ । ଯେଉଁଦିନ ଜଣେ ସାଧାରଣ ନାଗରିକ ଜଣେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶାରୀରିକ ସୀମାବଦ୍ଧତା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ତାଙ୍କର ଯୋଗ୍ୟତା ଓ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଭୋଟ୍ ଦେବେ, ସେଦିନ ହିଁ ଆମର ରାଜନୈତିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଫଳ ହେବ । ଏଥିପାଇଁ ଶିକ୍ଷାବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ରାଜନୈତିକ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରୁ ଅର୍ଥାତ୍ ପଞ୍ଚାୟତ ସ୍ତରରୁ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱର ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ହେବ ।

ରାଜନୈତିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ କେବଳ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସୁଦୃଢ଼ୀକରଣ ପାଇଁ ଏକ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ । ଯେତେବେଳେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ସହ ନିର୍ବାଚନ ମଇଦାନକୁ ଓହ୍ଲାଇବେ ଏବଂ ଶାସନ ଗାଦିରେ ବସି ନିଜ ସହିତ ସମଗ୍ର ସମାଜର ବିକାଶ ପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବେ, ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରକୃତ ସଫଳତା ପ୍ରତିଫଳିତ ହେବ । ଅକ୍ଷମତା ଶରୀରରେ ଥାଏ, ସଂକଳ୍ପରେ ନୁହେଁ । ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ପାଥେୟ କରି ଆମକୁ ଏକ ଏପରି ରାଜନୈତିକ ପରିବେଶ ଗଢ଼ିବାକୁ ହେବ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଶାରୀରିକ ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ଭୁଲି ଦେଶ ଗଠନରେ ସମାନ ଭାଗିଦାର ହୋଇପାରିବେ । ସମାବେଶୀ ରାଜନୀତି ହିଁ ସମୃଦ୍ଧ ଭାରତର ମୂଳମନ୍ତ୍ର । ରାଜନୈତିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣ କୌଣସି ଦୟା ବା ଅନୁଗ୍ରହ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର । ଜଣେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରରେ ଅକ୍ଷମତା ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରା ଏବଂ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେବା କ୍ଷମତାରେ ନୁହେଁ । ଯେତେବେଳେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମମାନେ ସଂସଦରୁ ପଞ୍ଚାୟତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବେ, ସେତେବେଳେ ଯାଇ ଆମର ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକୃତରେ ସଫଳ ଏବଂ ସମାବେଶୀ ହୋଇପାରିବ । ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ଥିବା ପ୍ରତିବନ୍ଧକକୁ ଦୂର କରିବା ଆଜିର ସମୟର ଆହ୍ୱାନ । ସବକା ସାଥ, ସବକା ବିକାଶର ମନ୍ତ୍ର ସେତେବେଳେ ସାର୍ଥକ ହେବ, ଯେତେବେଳେ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ସହ ଦେଶର ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ସିଧାସଳଖ ଭାଗିଦାର ହେବେ । ଅକ୍ଷମତା କଦାପି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିର ସ୍ୱପ୍ନ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଦେଶପ୍ରେମର ପଥ ଓଗାଳି ପାରିବ ନାହିଁ । ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏକ ନୂତନ ଏବଂ ସମାବେଶୀ ଭାରତ ଗଠନ ପାଇଁ ଆମକୁ ଏପରି ଏକ ବାତାବରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ହେବ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜକୁ ଏକ ସଶକ୍ତ ନାଗରିକ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରିବେ ଏବଂ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ବିଜୟ ରଥରେ ସାରଥି ସାଜିବେ । ଏହା ହିଁ ହେବ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରିଚୟ ।