ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି, ବିଶ୍ୱ ଶିକ୍ଷା ନୀତି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତା ଏବଂ ଲିଙ୍ଗକୁ ସାମାଜିକ ବାସନ୍ଦର ଆନ୍ତଃ-ସଂଯୁକ୍ତ ମାଧ୍ୟମ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ଦୁଇଟି ପୃଥକ ଓ ସମାନ୍ତରାଳ ଶ୍ରେଣୀ ଭାବରେ ଦେଖିଆସିଛି। ମୁଖ୍ୟସ୍ରୋତର ସାମିଲକରଣ ଢାଞ୍ଚା ସାଧାରଣତଃ ଏକ ପ୍ରମାଣୀକୃତ, ପାରମ୍ପରିକ ଅନୁକୂଳନ ମୋଡେଲ୍ ଉପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ଶାରୀରିକ କିମ୍ବା ସ୍ନାୟୁଗତ ଭିନ୍ନତାକୁ ସମ୍ଭାଳିବା ପାଇଁ ରାମ୍ପ କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ସମୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ତଥାପି, ଏହି ଢାଞ୍ଚା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ବାଳିକାମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଫଳ ହୁଏ, ଯେଉଁମାନେ ପିତୃସତ୍ତା, ଅସମର୍ଥତାବାଦ ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ଅବହେଳାର ଏକ ଜଟିଳ ସ୍ଥିତିରେ ରହିଥାନ୍ତି। ପିତୃସତ୍ତାତ୍ମକ ସମାଜରେ ଶିକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଏକ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ପରିବାରର ସମ୍ବଳକୁ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ସକ୍ଷମ ପୁଅମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଆଯାଇଥାଏ। ଜଣେ ବାଳିକା ଯେତେବେଳେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଏକ ଦୋହରା କ୍ଷତି ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ତାର ଲିଙ୍ଗଗତ ପରିଚୟ ପାରମ୍ପରିକ ଶ୍ରମ ମୋଡେଲରେ ତାର ଉପଯୋଗିତାକୁ କମାଇଦିଏ, ଏବଂ ତାର ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତା ତାକୁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ଆର୍ଥିକ ବୋଝ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରେ। ଏକ ପ୍ରକୃତ ସମାନତାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିକ୍ଷାଗତ ବାତାବରଣ ତିଆରି କରିବାକୁ ହେଲେ, ଆମକୁ କେବଳ ନାମମାତ୍ର ସୁବିଧା ପ୍ରଦାନରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଯାଇ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା କିପରି ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଝିଅମାନଙ୍କ ଉପରେ ଜ୍ଞାନଗତ ଓ ଶାରୀରିକ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥାଏ, ତାହାର ସମାଧାନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଛାତ୍ରୀମାନେ ସାମ୍ନା କରୁଥିବା ଶିକ୍ଷାଗତ ସଙ୍କଟ କେବଳ ଶାରୀରିକ ଗମନାଗମନର ଅସୁବିଧା ନୁହେଁ, ବରଂ ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଗଠନମୂଳକ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ। ପ୍ରଥମତଃ, ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଝିଅମାନେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନଗତ ଏବଂ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନ୍ୟାୟର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଶାରୀରିକ ସୀମା, ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ଅସୁବିଧା (sensory overload), କିମ୍ବା ଭିନ୍ନ ସିଖିବା ଶୈଳୀକୁ ଶିକ୍ଷକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଭାବପ୍ରବଣତା, ଅନୁଶାସନହୀନତା କିମ୍ବା ମାନସିକ ଅକ୍ଷମତା ବୋଲି କହି ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ସାଧାରଣ ଗମନାଗମନ ନୀତି କେବଳ ହ୍ୱିଲଚେୟାର ରାମ୍ପ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶାରୀରିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷାକୁ ଏଡ଼ାଇ ଦିଏ। ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକରେ ସୁରକ୍ଷିତ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ବ୍ୟବହାର-ଉପଯୋଗୀ ଋତୁସ୍ରାବ ପରିଚାଳନା ସୁବିଧାର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଝିଅ (ବିଶେଷ କରି ଚଲାବୁଲା କିମ୍ବା ମାନସିକ ସମସ୍ୟା ଥିବା ଝିଅ) ବୟସପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ପରେ ସ୍କୁଲ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ତୃତୀୟତଃ, ସ୍କୁଲ ଯିବାଆସିବା ରାସ୍ତାରେ ଏବଂ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭିତରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଝିଅମାନେ ଲିଙ୍ଗଗତ ହିଂସା ଓ ଶୋଷଣର ଅଧିକ ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି। ଫଳରେ ସୁରକ୍ଷା ଚିନ୍ତାରେ ପରିବାର ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କୁ ଘରେ ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷା ବଦଳରେ ସେମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଅଧିକାର କ୍ଷୁଣ୍ଣ ହୁଏ ।
ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷାର ପୁନର୍ଗଠନ କରିବାକୁ ହେଲେ ସାର୍ବଜନୀନ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବାକୁ ହେବ। ଜଣେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଝିଅକୁ ଏକ କଠୋର ଓ ପ୍ରତିକୂଳ ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଖାପଖୁଆଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ପାଠ୍ୟକ୍ରମ, ଶ୍ରେଣୀଗୃହ ଏବଂ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ତାର ବାସ୍ତବ ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁସାରେ ପୁନଃପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଏହା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର ପରୀକ୍ଷା ପଦ୍ଧତିକୁ ହଟାଇ ନମନୀୟ ଓ ବହୁମୁଖୀ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆପଣାଇବାକୁ ହେବ। ଏହା ସହ, ଶିକ୍ଷାଗତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟାର ସଠିକ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ହେବ, ଯେପରି ଡିଜିଟାଲ୍ ମାଧ୍ୟମ ସେମାନଙ୍କୁ ଘରେ ବସି ଶିଖିବାର ସୁବିଧା ଦେବ, କିନ୍ତୁ ସ୍କୁଲର ସାମାଜିକ ପରିବେଶରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିବ ନାହିଁ ।
ନୀତିଗତ ସ୍ତରରେ, ଚାରୋଟି ମୁଖ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ପ୍ରଥମତଃ, ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ମହିଳା ଆକ୍ଟିଭିଷ୍ଟ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ମହିଳାଙ୍କ ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ଦର୍ଶାଇବ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ସୁରକ୍ଷିତ ଶୌଚାଳୟ, ତାଲିମପ୍ରାପ୍ତ ମହିଳା ସହାୟିକା ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ପରିବହନକୁ ସାମିଲକରଣ ଶିକ୍ଷା ଅଧୀନରେ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ତୃତୀୟତଃ, ଶିକ୍ଷକ ତାଲିମ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ଲିଙ୍ଗଗତ ସଂବେଦନଶୀଳତା ଏବଂ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତା ସମ୍ପର୍କିତ ବିଷୟବସ୍ତୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଚତୁର୍ଥତଃ, ପରିବାରର ଆର୍ଥିକ ଅବହେଳାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାକୁ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଝିଅଙ୍କ ସ୍କୁଲ ନାମଲେଖା ଓ ପାଠପଢ଼ା ଜାରି ରଖିବା ସହ ସିଧାସଳଖ ଯୋଡ଼ାଯିବା ଉଚିତ୍। ପ୍ରକୃତ ସାମିଲକରଣ କେବଳ ଓସାରିଆ ରାମ୍ପ ତିଆରି କରି କିମ୍ବା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଧିକ ସମୟ ଦେଇ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ, ବରଂ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ସ୍ରଷ୍ଟା ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇ ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହଭାଗିତା ସୁନିଶ୍ଚିତ କଲେ ହିଁ ସମ୍ଭବ ହେବ ।
ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନକାରୀ ମାର୍ଗ ହେଉଛି ଏକ ସମନ୍ୱିତ ଏବଂ ସମୁଦାୟ-କେନ୍ଦ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଗଠନ କରିବା। ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ଯୋଜନା ଏବଂ ବଜେଟ୍ ଆବଣ୍ଟନରେ ଲିଙ୍ଗ-ସଂବେଦନଶୀଳ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତା ସୂଚକାଙ୍କକୁ ସାମିଲ କରି ସଂସ୍କାର ଆରମ୍ଭ ହେବା ଉଚିତ୍। ଏହା ସହିତ ସରକାରୀ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ମହିଳା ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ସହ ଭାଗୀଦାରୀ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ସ୍ଥାନୀୟ ନେଟୱାର୍କଗୁଡ଼ିକ ସ୍କୁଲ ବାହାରେ ଥିବା ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରିବା, ସାମାଜିକ କୁସଂସ୍କାର ଦୂର କରିବା ଏବଂ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କ ଝିଅର ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ସଚେତନ କରିବାରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ।
ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ସ୍ତରରେ, ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ନମନୀୟ, ସଂବେଦନଶୀଳ ଏବଂ ଛାତ୍ରୀ-କେନ୍ଦ୍ରିକ ଶିକ୍ଷାଦାନ ମୋଡେଲ ଆପଣାଇବାକୁ ହେବ, ଯାହା ଶାରୀରିକ ଅସୁସ୍ଥତା କିମ୍ବା ସୁରକ୍ଷା କାରଣରୁ ଅନୁପସ୍ଥିତ ରହୁଥିବା ଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ। ଅନଲାଇନ୍ ଓ ଅଫଲାଇନ୍ ଶିକ୍ଷାର ସମନ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଝିଅ ତାର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କିମ୍ବା ଗମନାଗମନ ସମସ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ଶିକ୍ଷାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ ନାହିଁ। ଏହା ସହିତ, ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ମହିଳା ବିଶେଷଜ୍ଞ, ପେଶାଦାର ଓ ନେତୃତ୍ରାଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ସାମିଲ କରାଯିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଏହି ଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମନୋବଳ ବୃଦ୍ଧି କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ ଓ ଆତ୍ମ-ବିଶ୍ୱାସୀ ହେବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।
ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ପ୍ରଗତିର ନୂତନ ଦିଗନ୍ତ:
ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ସମାନତା ଆଣିବାକୁ ହେଲେ କେବଳ କେତେକ ପାରମ୍ପରିକ ଅନୁକୂଳନ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ବରଂ ନୀତି, ଶିକ୍ଷାଗତ ବାତାବରଣ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଏକ ଗଭୀର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ। ପ୍ରଥମତଃ, ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷା ଯୋଜନା ଓ ବଜେଟ୍ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣରେ ଲିଙ୍ଗ-ସଂବେଦନଶୀଳ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗତା ନୀତିକୁ ମୁଖ୍ୟ ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଶୌଚାଳୟ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁବିଧା ଏବଂ ନିରାପଦ ଯାତାୟାତ ସାଧାରଣ ସୁବିଧା ନୁହଁ, ବରଂ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଭାବେ ଗୃହୀତ ହେବ। ଏହାସହ, ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରର ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ମହିଳା ସଂଗଠନ ଓ କର୍ମୀଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସ୍କୁଲ ବାହାରେ ଥିବା ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ମନରୁ ସାମାଜିକ ଭୟ ଓ କୁସଂସ୍କାର ଦୂର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ।
ଅନୁଷ୍ଠାନିକ ସ୍ତରରେ, ଶ୍ରେଣୀଗୃହଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଓ ନମନୀୟ କରିବା ସହ ଅନଲାଇନ୍ ଏବଂ ଅଫଲାଇନ୍ର ସମନ୍ୱିତ ଶିକ୍ଷାଦାନ ଆପଣାଇବାକୁ ହେବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟଗତ ସମସ୍ୟା କିମ୍ବା ସୁରକ୍ଷା କାରଣରୁ କୌଣସି ଝିଅ ଶିକ୍ଷାରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ ଆନ୍ତଃ-ସଂଯୁକ୍ତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଉପରେ ତାଲିମ ଦେବା ସହ ପାଠ୍ୟକ୍ରମରେ ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ମହିଳା ବିଶେଷଜ୍ଞ ଓ ନେତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଯୋଗାଇଦେବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ଏହି ଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ବୃଦ୍ଧି କରିବ। ଦିବ୍ୟାଙ୍ଗ ଝିଅମାନଙ୍କୁ କେବଳ ସାହାଯ୍ୟର ପାତ୍ର ନଭାବି, ସେମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନର ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ସମାଜର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶୀଦାର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ସାମିଲକରଣ ଶିକ୍ଷା ସମ୍ଭବ ହୋଇପାରିବ ।
ସାଇଦୀପ୍ କର
ସାମ୍ବାଦିକତା ଓ ଗଣଯୋଗ ବିଭାଗର ଗବେଷଣା ଓ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଛାତ୍ରୀ
ରମାଦେବୀ ମହିଳା ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ
ଇମେଲ- saideepkar9@gmail.com
